بنا بر زعم شما ( كه گمان ميكنيد هدايت شده‌ايد ) با اينكه لازمه راهنمائى ، راه بردن نيست ، إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ در ادّعاء ايمان ، و جواب اين شرط محذوف است و ما قبل آن دلالت دارد ، بنا بر اين جواب آن چنين مىشود فللَّه المنّه عليكم و اين آيه شريفه معناى لطيفى دارد ، زيرا بعد از آنكه اعراب كار خود را ايمان ناميدند و بدان منّت نهادند ، ايمان آنها را نفى كرد ، و آن را اسلام ناميد ، بدين جمله كه فرمود بر تو منّت ميگذارند به آنچه كه در حقيقت ، اسلام است و شايسته نيست بر آن منّت نهند ، بلكه اگر ادعاى ايمان آنها درست باشد ، خداوند بر آنها منّت دارد بهدايت نه آنها . فَما وَجَدْنا فِيها غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ « 1 » بيضاوى گويد ، به اين آيه استدلال شده بر يكى بودن مفهوم ايمان و اسلام ، و اين استدلال ضعيف است ، زيرا اين آيه بيش از اين نميفهماند كه هر كس پيرو ( دين ) باشد هم عنوان مؤمن بر او صدق مىكند و هم مسلم ، و يكى بودن مفهوم ايمان و اسلام را نميفهماند ، چون ممكن است چند مفهوم مختلف بر يك ذات صدق كند . و در تفسير مُسْلِماتٍ مُؤْمِناتٍ « 2 » گويد يعنى اقراركنندگان خالص ، يا منقادان تصديق‌كننده . أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ « 3 » بقولى انكار گفته آنهاست كه اگر گمان محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و پيروانش در مورد زنده شدن ما در رستاخيز درست باشد ، ما را برترى ندادند و چنين نيست ، زيرا ما همچنان كه در دنيا وضعمان از آنها بهتر است در آخرت نيز چنين است . وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ « 4 » يعنى منحرفين از راه حق ، فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً

--> ( 1 ) سورهء الذاريات آيه 36 . ( 2 ) سورهء تحريم آيه 6 . ( 3 ) سورهء قلم آيه 33 . ( 4 ) سورهء جن آيه 14 .