كسى براى ما اين ( عذاب ) را پيش فرستاد ؟ تو در آتش عذابش را چندين برابر بيفزا ، منظورشان آن دو نفر اول يعنى ابو بكر و عمر است ، سپس دشمنان آل محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در دوزخ چنين ميگويند : چه شده كه ما مردان مؤمن را كه ( بجرم ايمان به خدا ) از افراد پست و اشرار ميشمرديم ( در دوزخ ) نمىبينيم و منظور از آن افراد شيعيان حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است كه : ما آنها را ( در دنيا ) مسخره و استهزا ميكرديم ( آيا آنها اهل دوزخ نيستند ) يا هستند و چشمان ( ما ) بر آنها نمىافتد سپس ميفرمايد : ( اى اهل ايمان بدانيد ) اين منازعه اهل آتش و دوزخ محقق و حتمى است ، و اين فرمايش از حضرت صادق عليه السّلام است كه فرمود به خدا قسم شما در بهشت شادمانيد ولى در دوزخ شما را ميجويند « 1 » . بيان : ( آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ ) مفسّران گويند يعنى مىچشد ، يا عذاب ديگرى و بر حسب تأويل و تفسير امام عليه السّلام يعنى دسته ديگرى مثل دسته اوّل به بدبختى درآيند ، ( أَزْواجٌ ) يعنى جنسهائى مانند هم ( هذا فَوْجٌ ) بازگو كردن سخنى است كه به طغيانگران پيشين گفته مىشود ( و بنو سباع ) كنايه از بنى عباس است ( لا مَرْحَباً بِهِمْ ) نفرينى است كه جلو رفته‌ها در حق دنباله‌روها كنند ، و آنگاه بنى عباس به بنى اميّه گويند ( بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ ) يعنى بلكه شما به اين گفتار و نفرين سزاوارتريد بخاطر گمراهىتان و نيز گمراه ساختن ( أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ ) يعنى عذاب را ، يا اتّصال بما را ، يا منحرف ساختن ما ( فَبِئْسَ الْقَرارُ ) دوزخ ( عَذاباً ضِعْفاً ) يعنى دو برابر و مقصود از دو نفر اوّل ابو بكر و عمر است ( أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا ) بقولى اين جمله انكار خودشان ، و استهزاء شيعيان بجاى استهزاء خود آنهاست ( أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ ) بقولى در برابر ( ما لَنا ) است ، گويا ميگويند آن افراد اينجا نيستند يا چشم ما به آنها نمىافتد و آنان را نمىبينيم يا ( أَتَّخَذْناهُمْ ) يعنى هر يك از دو كار را در باره آنها انجام دهيم چه استهزاء كنيم يا نمائيم ، ( تُحْبَرُونَ ) به صيغه مجهول

--> ( 1 ) تفسير قمى ص 571