احسان و نيكى به پدر و مادر و به بستگان نيز گفته مىشود ولى در اين حديث غير از معناى اول يكى از معانى سه‌گانه مراد است . راغب در مفردات گفته است . بر ( بيابان ) مقابل بحر ( دريا ) چون از لفظ بر ( بيابان ) توسعه و فراخى و وسعت بذهن مىآيد لفظ بر ( احسان و نيكى ) كه لازمه‌اش توسعه و گشايش در زندگى طرف است از همين لفظ بر ( بيابان وسيع ) گرفته شده است . و لفظ بر هم به خدا نسبت داده مىشود . انه هو البر الرحيم و هم به بنده بر العبد ربّه يعنى عبادت زياد وسيعى دارد و از طرف خدا منظور ثواب و عنايت زياد و وسيع و از طرف بنده منظور اطاعت زياد است . و بر الوالدين يعنى توسع و احسان زياد به آنان كه ضدش عقوق و نافرمانى آنان است . در اين حديث كه آمده و البر مطل عليه با طاء بىنقطه اطل عليه يعنى بر او مشرف گشت بنا بر اين . بر و احسان در خانه قبر مشرف و نگهبان مؤمن است و در بعضى از نسخه‌ها مظل با ظاء نقطه‌دار كه اين هم نزديك به معناى اول است يعنى بر و نيكىهاى او بر او سايه افكنده ( خيلى نزديك است ) ولى از نظر اينكه با على متعدى شده است معناى اول مناسب‌تر است . دونكم صاحبكم - دونكم اسم فعل است يعنى رفيق مؤمن خود را بگيريد و محافظت كنيد . و ضمنا اين حديث دلالت بر تجسم اعمال دارد كه نماز و زكوه و احسان مجسم ميشوند و در كنار انسان هستند و كسانى كه تجسم اعمال و اخلاق را قبول ندارند اين حديث و اشباه و نظائر او را تاويل مينمايند و ميگويند منظور از اين بيانات اين است كه پروردگار متعال صور و اشكال مناسب با اعمال و اخلاق انسانى خلق مينمايد و به او نشان ميدهد تا در نتيجه انسان در آن جهان و عالم برزخ خوشحال و يا اندوهگين شود . و يا اينكه مقصود اين باشد كه با بيان مثال و تشبيه مطلب را روشن كند نه اينكه واقعا در آنجا صورتها و شكلهائى باشد . و بودن صبر در گوشه‌اى و قدرت داشتن صبر بر كمك و يارى شخص تناسب با حقيقت صبر دارد ( چون در زندگى اين جهان صبر است كه ميتواند انسان را در مشكلات پيروزمند سازد ) 6 - كافى على بن ابراهيم . . . از عبد اللَّه ميمون از حضرت صادق عليه السّلام كه فرموده امير مؤمنان على عليه السّلام وارد مسجد شد بر در مسجد مردى را ديد گرفته و اندوهگين حضرت فرمود چرا اين چنين ناراحت هستى ؟ عرضه داشت يا أمير المؤمنين پدر و برادرم را از دست داده‌ام و اخشى ان اكون قد وجلت و ميترسم از شدت ناراحتى ديوانه شوم حضرت فرمود : بر تو باد كه تقواى الهى و صبر را پيشه خود سازى تقدم عليه غدا كه فرداى قيامت پاداشش را خواهى ديد و نسبت صبر به كارهاى انسان نسبت سر است به