16 - كافى . از عدهء مشايخ از برقى از بعض اصحاب مرفوعا از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود كفى بالحلم ناصرا و قال اذا لم تكن حليما فتحلم . حلم و بردبارى بهترين يار و ياور است . و فرمود اگر حليم و بردبار نيستى خود را بحلم و بردبارى وادار كن . بيان . اينكه فرمود حلم يار و ياور خوبى است از اين جهت است كه با بردبارى خصومت و دشمنى از بين ميرود بلكه دشمن تبديل بدوست ميگردد و اين خود بهترين نصرت است . علاوه بر اين شخص بردبار در نظر مردم دوست‌داشتنى است و طبعا در مقام منازعه مردم او را بر عليه دشمنش يارى مينمايد و در مشكلات به او كمك ميكنند . و جملهء بعدى معنايش اين است كه اگر از نظر طبع و خلقت داراى صفت حلم نيستى تو خود با زحمت و مشقت و با جهاد با نفس اظهار حلم و بردبارى كن و تمرين كن تا اين صفت خلق و خوى تو شود و تدريجا بر تو سهل و آسان گردد . با اينكه قبلا هم گفتيم اگر اخلاقى را با مشقت و زحمت و بر خلاف طبع به خود بگيرد ثواب و ارزشش بيشتر است . و امير مؤمنان عليه السّلام فرموده اگر حليم نيستى اظهار حلم كن كه هر كس خود را شبيه گروهى كرد از آنها خواهد شد . 17 - كافى . محمد بن يحيى . . . از حفض بن ابى عايشه كه حضرت صادق عليه السّلام غلامش را دنبال كارى فرستاد . طول كشيد و غلام نيامد حضرت براى بررسى وضع غلام از خانه بيرون آمد . بر خلاف انتظار مشاهده فرمود كه غلام خوابيده حضرت نشست بالاى سر غلام و او را باد ميزد تا وقتى كه غلام بيدار شد . حضرت فرمود فلانى اين براى تو درست نيست كه شب بخوابى و روز هم بخوابى شب براى خواب روز هم براى ما . توضيح . . . اين حديث دلالت بر اين دارد كه جائز است انسان بغلامش پس از خواب روز دستور انجام كار بدهد در صورتى كه شب به او كارى ارجاع نكرده باشد و به خدمت نگرفته باشد و نيز دلالت دارد بر اينكه مستحب است غلام را از خواب بيدار نكند و او را باد بزند كه نهايت مروت و حلم است . 18 - كافى . محمد بن يحيى . . . از جابر از حضرت باقر عليه السّلام كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمود . خداوند شخص باحيا و حليم و عفيف متعفف را دوست دارد . توضيح . عفيف يعنى كسى كه از حرام مخصوصا از حرامهاى مربوط به شكم و فرج اجتناب نمايد و متعفف با تاكيد عفيف است مثل اينكه ميگويند ليل اليل شب تار و خيلى تار و يا منظور از عفيف اجتناب از حرام و متعفف كسى كه از مكروه اجتناب كند چون اجتناب از مكروه عفت و خوددارى بيشترى است پس با وزن متعفف مناسبتر است و يا عفيف عفه مربوط به شكم و متعفف عفت مربوط بفرج است و يا عفيف عفت از حرام و متعفف خوددارى از سؤال است همچنان كه در آيه شريفه است يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ بقره 273 اين فقراء چون سؤال و اظهار