العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)

328

بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)

بيان . اين حديث دلالت بر اين دارد كه حياء دو قسم است . يك حياء خوب و پسنديده دوم حياء مذموم و ناپسند . اما حياء خوب و بجا آن حيائى است كه ناشى از عقل باشد به اين معنا كه شرم و انقباض روحى از كارى باشد كه عقل روشن و يا شرع آن عمل را زشت ميداند . مانند شرم و حياء از گناه و از عمل مكروه . و اما حياء و شرم بى جا و ناپسند حيائى است كه ناشى از حماقت باشد . مثلا از كارى كه عوام آن را بد ميداند ولى در واقع قباحت و زشتى ندارد كه عقل درست و دين مقدس اسلام حكم بزشتى آن نداده مانند پرسش و سؤال از مسائل علمى و يا مثلا انجام عبادات و دستورات شرعى كه جهال و مردمان نادان آن را قبيح مىدانند . و جملهء ( فحياء العقل هو العلم ) معنايش اين است كه چنين حيائى موجب ازدياد علم مىشود . و يا به اين كه علت چنين حيائى علم و آگاهى است كه تشخيص ميدهد بين خوبى و زشتى و بجا بودن و بىمورد بودن را . و حياء حمق علتش جهل و نادانى است كه موارد را تميز و تشخيص نميدهد . و يا به اين معنا كه چنين حيائى موجب جهل و نادانى انسان مىشود . چون از پرسش احساس ننگ و شرم مىكند و لذا جاهل و نادان ميماند . و همين معنا مؤيد مطلبى است كه در حديث سوم گفتيم . 7 - كافى . از محمد بن يحيى . . . از لهبى از حضرت صادق عليه السّلام كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمود . چهار چيز است كه هر كس داراى آن صفات باشد اگر از فرق سر تا پايش غرق در گناه باشد خداوند آن گناهان را تبديل بحسنات ميفرمايد . 1 - صدق و راستى 2 - حياء 3 - حسن خلق 4 - شكر و سپاس بيان اينكه فرمود . بدلها اللَّه حسنات گناهان را تبديل به حسنات ميفرمايد . اين جمله اشاره به آيه قرآن است كه ميفرمايد إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ سوره فرقان 70 مگر اشخاصى كه بسوى حق رجوع و توبهء نموده و اعمال صالحه انجام دهند كه خداوند مهربان سيئات و گناهانشان را تبديل به حسنات ميفرمايد . در بارهء اين تبديل و معناى آن وجوهى گفته شد اول اينكه خداوند متعال گناهان گذشته آنان را بخشيد و عفو و محو مينمايد و بجاى آنها اطلاعات و عباداتى را كه بعدا انجام ميدهند ثبت ميفرمايد . دوم اينكه حالت تمايل و ملكهء ارتكاب گناه را كه در روح و باطن آنان بود . به حالت تمايل و ملكهء عبادت و اطاعت تبديل مينمايد . سوم اينكه خداوند توفيق اطاعت كه ضد گناه است به آنان عنايت ميفرمايد . چهارم اينكه خداوند بجاى هر كيفر و عقابى كه در اثر گناه مستحق آن شده‌اند ثواب