العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)
6
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)
مامورين متوجه شدند كه ظرف مخصوص سلطان گم شده و البته در اين ميان هم جز كاروان كنعان هيچ كس مظنون واقع نشده لذا آن مامور مخصوص خيال كرد اينان ظرف را ربودهاند با صداى بلند اعلام كرد ، اى كاروانيان شماها مسلم سارق و دزد هستيد و اين جمله كلام حضرت يوسف نيست تا بحث شود كه آيا راست گفته يا دروغ . انبياء 63 قالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ ابراهيم خليل عليه السّلام پس از شكستن بتها و سؤال بتپرستان كه آيا تو اينها را شكستهاى ؟ گفت بلكه اين بت بزرگ اين كار را كرده شما خود از اينها بپرسيد اگر مىتوانند زبان باز كرده و پاسخ شما را بدهند ( در اين مورد كه ابراهيم عليه السّلام با اينكه خودش آنها را شكسته بود ميگويد . اين بت بزرگ چنين كرده است نظرات گوناگونى هست كه ذيلا » نقل مىشود . 1 - بعنوان توبيخ و سرزنش و اثبات عجز بتها گفته است كه اين گونه مكالمات در ميان ملل معمول و متداول است مثل اينكه مثلا « كسى خط بسيار زيبائى نوشته باشد و ديگرى كه از نوشتن خط بهرهاى ندارد نگاهى به آن خط مينمايد و با شگفت و تعجب از نويسنده سؤال مىكند . آيا تو اين خط را نوشتهاى نويسنده به منظور اثبات عجز طرف در پاسخ بعنوان استهزاء و مسخره ميگويد . خير . جناب عالى نوشتهاى يعنى تو كه قدرت نوشتن ندارى بنا بر اين غير من كيست كه نوشته باشد ؟ 2 - وضع خاص بتخانه كه بتها همه شكسته و خورد شدهاند و آلت شكننده و تبر هم كه در گردن و در دست بت بزرگ است و با آن هيبت و هيمنهء موهوم در صدر بتخانه قرار گرفته اين حالت مشهود خود گوياى اين است كه اين كار را همين بت بزرگ انجام داده براى اثبات بطلان اين وهم و پوچى طرز تفكر آنان همين زبان حال را بازگو نموده و آنان را بپرسش از اين بت بزرگ و ساير بتان ارجاع فرمود و گفت شما خود منظره و صحنهء بتخانه را مىبينيد قاعدتا طبق اين صحنه بت بزرگ اين كار را انجام داده و شما از آنان سؤال كنيد اگر مىتوانند جواب بدهند و حال كه از پاسخ عاجزند . أُفٍّ لَكُمْ وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ 3 - گفته شده كه جملهء إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ شرط و تعليقى است براى جمله فعله كبيرهم به اين معنا كه اگر اين بتها قدرت سخنگفتن را دارند البته اين عمل را در اين صورت همان بت بزرگ انجام داده حال كه مىبينيد و ميدانيد كه اين بتها كوچكترين قدرتى ندارند مورد ندارد كه از من سؤال كنيد . اين كار را آيا تو انجام دادهاى ؟ پيدا است جز من كسى ديگر انجام نداده )