دنيوى را مىبيند و دو چشم ديگر كه امر آخرت خود را بوسيلهء آنها درك مىكند ( با چشم ظاهر هم امور مربوط به زندگى دنيا را درك مىكند و هم آيات الهى و نشانه‌هاى توحيد كه در تمام موجودات اين جهان هست و معجزه‌هاى پيامبران و كلمات تدوينى و تكوينى خدا و چيزهاى ديگر كه مربوط به امور دينى است مشاهده كرده و درك مىكند و با چشم دل و درك باطنى سعادت و شقاوت واقعى و حقيقى را كه امرى است اخروى درك مينمايد ) چون بنده‌اى در اثر سعى و كوشش شايستهء فيض بيشتر الهى شد و خدا اراده كرد خيرى را در حق او چشمهاى دل او را باز مىكند در نتيجه امور غيبى و اخروى را درك مىكند ولى اگر چنين لياقتى پيدا نكرد و خداوند در حق او ارادهء ديگرى نمود قلب او را به همان حالت خودش رها مينمايد . 17 - قرب الاسناد 24 امام ششم عليه السلام فرمود قلب آدمى داراى دو گوش است روح ايمان در يكى راز گوئى بخير و خوبى مىكند و شيطان هم در بارهء شرور و بدىها رازگوئى مىكند هر يك از اين دو عامل بر ديگرى چيره شد او دل را تصاحب مىكند . 18 - تفسير قمى در سوره الناس ابن عباس در تفسير آيه مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ گفته منظور شيطان است كه با قلب سر و كار دارد پوزى مانند پوز خوك دارد ( شايد منظور تشبيه باشد از نظر پليدى ) وسوسه مىكند آدمى را هنگامى كه توجه زياد نمايد به دنيا و چيزهائى كه خدا نمىپسندد ولى هنگامى كه در ياد خدا شد برگشته و پنهان مىشود . 19 - تفسير قمى در ذيل آيه إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ در آن روز هيچ چيز سودى ندارد بجز كسى كه با دل سالم و پاكى در محضر الهى حاضر شود . گفته است قلب سالم قلبى است كه او كه خدا را ملاقات نمايد در حالى كه در دلش جز خدا نباشد . 20 - قرب الاسناد ابن جهم گويد به حضرت رضا عليه السلام عرضه داشتم . فدايت شوم دوست دارم بفهمم كه من از نظر شما چگونه‌ام ( ارزشى دارم و مورد علاقه شما هستم يا نه ) فرمود به بين من در نظر تو و در دل تو چگونه هستم . 21 - قرب الاسناد حضرت صادق از امير مؤمنان عليهما السلام نقل كرده كه فرمود شك و ترديد ( در اصول اعتقادى ) و گناه و معصيت از ما نيست و با ما ارتباط ندارد چون دلهاى مؤمنين با ايمان محكم آميخته است و چون خداوند بخواهد روشن كند دل را با برنامه‌هاى آسمانى دل را باز مىكند و صاحبش در سرزمين دل بذر حكمت و دانش را مى - افشاند و حاصلش را ميگيرد . 22 - امالى شيخ صدوق 239 امام ششم فرمود پدرم ميفرمود هيچ چيزى مانند گناه ويران‌كننده دل نيست . قلب آدمى كه مشغول انجام گناه شد پىگيرى مىكند تا به جائى مى