العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)

195

بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)

الهى او است كه او را باهداف ضد توحيدى مىرساند از اين لحاظ رشته عمل را در دست ميگيرد . بنا بر اين صحيح است كه گفته شود نيت مؤمن از عملش بهتر و نيت كافر از عملش بدتر است . و اين توجيه كه از دهم و يازدهم از بيانات مرحوم محقق طوسى استفاده شده و اين دوازده وجهى كه براى معناى اين حديث گفته شد بعضى در بعض ديگر قابل ادغام است و در واقع و حقيقت 12 وجه و 12 معنا نيست چون حاصل و برگشت برخى از اين وجوه بديگر وجه است على كل حال اكنون كه اين وجوه و احتمالات را نقل نموديم معناى ديگرى كه در نظر ما هست و بهترين معنا است براى اين حديث شريف بطور خلاصه و عصاره و اغماض از تطويل و اضافات غير لازم بيان ميكنيم كه حق است و سزاوار پذيرش و قبول است . البته اشكالاتى كه در اين حديث به نظر ميرسد ( از قبيل اينكه چگونه نيت كه يك امر قلبى و بدون زحمت و سهل و آسان است از عمل مخصوصا بعضى از اعمال شاقه و دشوار بهتر و شرافت و ارزش آن بيشتر است و لذا علماء و بزرگان در مقام توجيه برآمده و وجوهى كه گفته شد بيان نموده‌اند ) علت و منشأ آنها عدم تحقيق و بررسى كامل نكردن حقيقت و واقعيت نيت است كه تصور شده معناى نيت همان تصور نمودن غرض و فائده عمل و خطور دادن آن بذهن است . ولى پس از تحقيق و بررسى معنا و حقيقت نيت همان طورى كه قبلا بيان كرديم روشن مىشود كه موفق شدن به نيت صحيح و كامل از مشكل‌ترين و دشوارترين كارها است و اين موفقيت مربوط به يك حالت نفسانى و صفا و نورانيت باطن است و كمال و ارزش عمل و پذيرش و عظمت و فضيلت آن بستگى به چنين نيتى دارد و تصحيح نيت هم امكان پذير نيست مگر در صورتى كه علاقه و محبت به دنيا و عزت و بزرگى و مقام موهوم دنيوى از دل ريشه كن شود و از راه رياضت‌هاى دشوار و انديشه و تفكر صحيح و درست و كوششهاى مداوم و پىگير اين حالت را ميتوان بدست آورد چون قلب آدمى فرمانفرماى بدن است و هر گونه عشق و علاقه‌اى كه دل را تسخير كند اعضاء ديگر بدن هم در همان مسير فعاليت ميكنند و همين پايگاه منيع است كه هر رقم محبت و علاقه اى كه او را قبضه كرد و بر آن مسلط گرديد آن محبت و علاقه قواى ديگر بدن و اعضاء و جوارح را در خدمت خود قرار داده و بر آنها سلطنت و حكومت مينمايد و در دل هم دو عشق و دو گونه علاقه جايگزين نمىشود كه خداوند متعال به عيسى بن مريم عليه السّلام فرمود اى عيسى دو زبان در يك دهان و دو دل در يك سينه نميشود باشد و همچنين دو رقم فكر و انديشه در انسان امكان ندارد و در آن آيه شريفه فرمود : ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ