العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)
159
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)
معرفت و شناخت او در بارهء خدا و صفات پاك او از علم و حكمت و لطف و ساير صفات كامل باشد و يا به اين معنا كه خداوند متعال عقل و خرد كامل به او عنايت كرده باشد و يا به اين معنا كه معرفت و شناخت او از طريقى و از علومى باشد كه از لطف و عنايت الهى سرچشمه گرفته و از راهى كه خدا امضاء كرده يعنى از طريق انبياء و از علوم ائمهء دين عليه السّلام بدون واسطه و يا با وسائط محدثين و علماء دين استفاده كرده باشد و يا به اين معنا كه عقل و نورانيت و لياقتش به حدى برسد كه ذات مقدس الهى او را مشمول افاضات علمى خود قرار داده و بدون تعليم بشرى قلب پاك و شايستهء او را محل تابش انوار علم خود قرار دهد و يا در اثر تفكر و تامل عميق در مطالب و بياناتى كه انبياء و اوصياء آنها فرموده و مطالعهء آيات و دلائل آفاقى و انفسى و بصيرت در احوال و دگرگونى دنيا و نظائر اين مطالب داراى فكرى باز و دلى آگاه و ضميرى روشن شده باشد و اين معناى اخير مناسبتر است و شاهدش فرمايش موسى بن جعفر عليه السّلام كه به هشام بن حكم فرمود . اى هشام ما بعث اللَّه انبيائه و رسله الى عباده الّا ليعقلوا عن اللَّه هدف از بعثت انبياء آگاه ساختن مردم است كه با بيانات و مطالب استوار خود عقل و فكر بندگان خدا را كامل و روشن نمايند و باز حضرت فرمود : انّه لم يخف اللَّه من لم يعقل عن اللَّه و من لم يعقل عن اللَّه لم يعقد قلبه على معرفة ثابتة يبصرها و يجد حقيقتها في قلبه كسى كه عقل و فكر او كامل و روشن نباشد خوف و ترس از خدا ندارد و آن كس كه تعقل و تفكر نداشته باشد معرفت و شناخت كامل و استوار در دل او راه نيافته و حقيقت خداشناسى را در قلب خويش احساس نمىكند . ( ان لا يتّهم اللَّه في قضائه ) در قضاء و قدر خدا را مورد اتّهام قرار ندهد به اين معنا كه تصور كند آنچه را كه مقدر نكرده و به او عنايت نفرموده سود و نفع بيشترى براى او داشته ( مثلا اگر خداوند ثروت و قدرت را براى من مقدر و مقرر ميكرد خيلى بهتر از فقر و وضع كنونى من بود و از اين قبيل اظهار نظرها در مقابل حكمت و صلاح ديد پروردگار ) و يا عملا طورى حرص و ولع و تشويش و اضطراب از خود نشان دهد كه موهم و نمايانگر اين معنا باشد « و لا يستبطئه في رزقه » يعنى اگر تنظيم معيشت و زندگيش و رسيدن رزق و روزيش به تعويق افتاد خدا را بىاعتناء و مسامحه كار نداند و با زبان و عمل اعتراض نمايد كه خداوندا چرا در بارهء رزق من كندى و مسامحه مينمائى در پايان بحث تذكر اين مطلب هم مفيد است كه از اين حديث حضرت رضا استفاده مىشود كه ضبط و نوشتن حديث مطلوب و عملى است پسنديده و نبايد فقط به حفظ كردن در ذهن اكتفا كرد .