نقل سخن دانشمندان و تحقيق در آن بدان كه اصحاب ما و مخالفين در باره جادو اختلاف نظر دارند كه آيا واقعى است يا توهمى است ، اينك برخى سخنان آنها ، شيخ - قده - در خلاف گفته : جادو واقعى است ، و ميتواند ببندد و اثر كند و بكشد و بيمار كند و چلاق كند و ميان شوهر و زنش جدائى افكند ، و بسا مردى در عراق با جادو كسى را در خراسان بكشد ، اكثر دانشمندان و ابى حنيفه و يارانش و مالك و شافعى بدين عقيده دارند . و ابو جعفر استرآبادى گفته : جادو واقعيت ندارد و صرف خيال و شعبده است و مغربى از اهل ظاهر هم موافق او است و منم آن را تقويت مينمايم ، و دليلش قول خدا تعالى است « بناگاه ريسمانهاى آنان » تا آخر آيه 86 سوره طه ، چون جادوگران از ريسمانها مار ساختند و از جيوه انباشتند و وعده‌گاه را آفتابى معين كردند تا جيوه بجنبش آيد ، و به خيال موسى افتاد كه آنها مارانند و واقعيتى نداشتند و اين در گرماى سخت بود و موسى عصا افكند و جادوى آنها بيهوده شد و به او گرويدند . و نيز كسى از ما نتواند بىپيوست در ديگرى اثر نهد و چگونه كسى از بغداد به كسى كه در حجاز يا دور تر است اثر كند و اين مخالف گفته خدا تعالى « ولى شياطين كافر شدند كه بمردم جادو آموختند 102 - البقره » نيست چون ، منكر آن نباشيم ، و منكر اثر واقعى هستيم كه جادوگران دعوى كنند ، و اما خيالسازى را منكر نيستيم ، سپس روايت عايشه را در باره جادوگران پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله آورده و گفته : اينها اخبار آحادند و به كار اين مسأله نميخورند با اينكه از عائشه روايت است كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله را جادو كردند و در او اثر نكرد و با آن معارض است . سپس - قده - گفته : چون اعتراف كند كه كسى را كشته با جادو عمدا قصاص ندارد و ابو حنيفه همچنين گفته : و شافعى گفته : قصاص بر او بايد ، دليل ما اصل برائت است ، و قصاص در اينجا نياز بدليل خاصّ دارد .