گفته قتاده گفته : بحيره و سائبه است و عكرمه گفته : گوش شكافتن چهارپايانست گفتند : اينست كه از مال خود بهره‌اى براى جز خدا نهند چنانچه خدا فرمود : « پس گفتند : اين براى خداست بپندار آنها و اين براى شريكان ما » و بهتر سخن قاضى است و شركت در فرزند را گفتند : دعوت بزنا است يا اينكه نام فرزند را عبد اللات و عبد العزى نهند يا فرزندان خود را بكيش باطل كشند يا آنها را بكشند و زنده بگور كنند ، يا وادارند شعرهاى هجو و دشنام حفظ كنند يا آنها را بكشت و كشتار و پيشه‌هاى بد و پست وادارند ، و بطور كلى هر پرورشى از فرزند كه او را به كار زشت كشاند در آن داخل است . « وَ عِدْهُمْ » بدان كه مقصود شيطان تشويق بعقيده و كار باطل و نفرت دادن از عقيده و كار درست است ، و تشويق منوط بنمودن بىزيانى و بودن سود كلانست و نفرت آوردن به نمودن بىسودى و بودن زيان بزرگ در چيزيست بنا بر اين گوئيم چون شيطان بگناه خواند ناچار بايد آن را بىزيان جلوه دهد و آن نشود مگر اينكه گويد : نه معاديست ، نه بهشتى ، نه دوزخى ، نه زندگى پس از زندگى در اين جهان ، و از اين قرار در گناه زيانى نيست . و از آن پس وانمود كند كه اين كار لذت و شادى فراوان دارد و چون زندگى همين چند روزه در اين جهانست از دست دادن كامجوئى و خوشى زيانى فراوان است و راه نفرت بار كردن عبادت به دو چيز است . 1 - اينكه بهشت و دوزخ و ثواب و كيفرى وجود ندارد . 2 - اين عبادتها نه براى عابد سود دارند و نه براى معبود و كارى بيهوده و عبث محض باشند و چون از آن پرداخت گويد : مايه رنج و محنتند و اين خود بزرگترين زيانست ، اينها كليات اشتباهكارى شيطانست و جمله « وعدهم » شامل همه آنها است . مفسران گفتند : نويدش اينست كه بهشت و دوزخى نيست ، يا پس انداختن توبه . يا شفاعت بتها ، يا نژادها يا برگزيدن نقد به نسيه ، و اينها بسيارند و همه در