بكند و اين تشخيص خير اگر مطابق واقع باشد درست است و الهام است و از فرشته است ، و اگر مخالف واقع باشد كه ظاهرى آراسته و دلفريب دارد و درونى تباه آن را مزخرف خوانند . « شياطين » يعنى علماء كافر و سروران متمرد آنها وحى كنند و اشاره نمايند بدوستان و پيروانشان تا با شما ستيزه كنند در باره اينكه مردار حلال است ، ابن عباس گفته : معناش اينست كه شياطين جن كه از ابليس و سپاه او است بدوستان آدمى خود وحى كنند و نهانى بدل آنها اندازند ، و همين وسوسه است ( 4 : 258 مجمع البيان ) . « بسزاى اينكه مرا اغوا كردى » يعنى نوميد كردى از رحمت و بهشت ، و گفته‌اند : يعنى با فرمان به سجده مرا از راه بدر بردى ، و گفتند : يعنى مرا هلاك كردى بلعنت خود ، و گفتند كه اين تعبير بر عقيده ابليس است كه جبرى مذهب است « و گفت : در كمين آنهايم تا آنها را از راه راست بگردانم و از دين حق ببرم ، و از هر سو بدانها بتازم كه ممكن است گفتند يعنى از سوى دنياى آنها و از سوى آخرت و از سوى حسنات و سيئات از ابن عباس و ديگران و خلاصه اينكه من دنيا را براى آنها خوش نما كنم و از ندارى آنها را بترسانم ، و به آنها بگويم نه بهشتى است ، نه دوزخى و نه حسابى و آنها را از آنها باز دارم و بد كارى را نزد آنها دوست سازم و بدانشان تشويق كنم ، و نگفت از سوى بالا بدانها بتازم چون راه نزول رحمت است و از آنجا راه ندارد و نه از زير پا چون هراس آور است . و گفتند : از برابر و سمت راست يعنى از آن سو كه بينند و از پس و سمت چپ يعنى از آن سو كه نبينند ، و از ابى جعفر عليه السّلام روايت است كه آمدن از برابر يعنى كار آخرت را بر آنها سبك سازم و آمدن از پس سر يعنى آنها را بجمع مال و منع حقوق وادارم تا براى وارثان پس انداز كنند ، آمدن از سوى راست تباه كردن امر دين است بوسيله خوش نما كردن گمراهى و شبهه سازى و آمدن از سمت چپ تشويق بلذات