ميپرورند تا آتش‌زا شوند و آنها را بدانها تير زنند و بگريز وادارند ( تا آخر آنچه گفته ) . 4 - مقصود از كواكب در آيه كريمه شهابهاى پرّان نزديك آنها باشد ، و چون دورنماى آنها سطح آسمانست زيور آنند و تتمهء آيه هم مؤيد آنست چنانچه به زودى بدانى . 5 - مقصود به نزديكتر نزديكتر بعرش باشد كه تطبيق بر فلك هشتم مىشود بروش قول خدا تعالى « نزديك شد و آويخت در النجم » زيرا اگر ترتيب افلاك را از طرف ما آغاز كنيم فلك ماه يكم و نزديكتر آنها است و اگر از بالا آغاز كنيم فلك ثوابت نخست فلك اختر داراست و نزديكتر همه بعرش ، و بر آن اعتراض شود كه در زبان شرع آن را كرسى خوانند چنانچه گذشت « 1 » .

--> ( 1 ) وجود افلاك بدان معنا كه هيئت بطلميوسى گويد و مصنف - ره - نقل كرد و ترتيب عناصر اربعه كه تتمه آنست به كلى باطل شده و جز لانه عنكبوتى نبوده كه چنگال بلند انديشه حكماء يونان آن را تنيده و حكماء اسلامى هم چون مگسى در آن گرفتار شدند و اين همه حرف و اعتراض و جواب و دردسر بوجود آمده ، و محقق است كه در فضاى نامتناهى بالاى سر هيچ جسمى مدور و محيط بكره زمين وجود ندارد و كره نار هم وجود ندارد و همه فضاء است و ستاره‌هاى آويزان كه در آن ميچرخند بدور خود و بدور يك ديگر ، و همه منظومه‌هاى شمسى هستند و ميلياردها ستاره و كهكشان كه مجموعه‌اى از ستاره را در بردارند و مقصود از آسمان در زبان شرع همان فضاى بالا است و مادى بخارى كه سراسر آن را به شكل گاز و ماده‌هاى گازدار و گاز آفرين پر كرده و شماره ستاره‌ها و عمق فضا بيش و بيشتر از آنست كه حكماى پيش از گاليله و كپرنيك فهميده بودند ، و فلك و آسمان كه در آن گردش و چرخندگى است همان ستاره و مدار آنند كه بيشمارند و تعبير به هفت يا هم آهنگى با هفت مدار كواكب سياره است كه در آن تاريخ شناخته شده بودند يا مقصود هفت طبقه اين جو است كه هيئت‌دانان امروزه تشخيص داده‌اند . 1 - طبقه منظومه‌هاى شمسى پابرجا كه بهزارها ميرسند . 2 - طبقه ستاره‌ها رسيده و تمام كه در فضا ميچرخند و هنوز در منظومه‌اى مستقر نشدند . 3 - طبقه ستاره‌هاى نيمرس كه در حال تكاملند و خرده خرده ستاره كامل ميشوند . 4 - تيكه‌هاى مه و ماده كه از كره‌هاى مادى لوله‌وش و طوفانى جدا شده و آماده شدند تا ستاره شوند . 5 - مه‌هاى لوله شده كه مانند گردبادى پيوسته بدور خود ميچرخند . 6 - تيكه پهناور ماده كه بر اثر كشمكش پيوسته از محيط ماده نامتناهى جدا شده‌اند و تبديل بلوله‌هاى طوفانى نشدند . 7 - فضاى نامحدود ماده صامت كه بر همه اينها احاطه دارد . و ممكن است هفت آسمان در زبان شرع به اين هفت طبقه اشاره داشته باشد ، و درهاى آسمان و ساكنان آسمان و اين تعبيرات را هم ميتوان بمعانى مناسبى تفسير كرد ( شرح مترجم ) .