نمىنمايد و در هيچ يك از كتب حديث عامّه و تواريخ ، ذكر اين عطيّه به نظر نرسيده ، و بى سند نقل كردن ، و به آن متمسّك شدن كه آن نوشته در عراق موجود است ، دلالت بر كيفيتِ حال روايت مىكند و حق تعالى ، ديدهء بصيرتِ معاندان اهل بيت عليهم السلام را پوشيده و بر زبان ايشان ، چنين كلماتى جارى ساخته تا حق ، در پردهء خفا نمانَد و نام برگزيدگان خلايق و مقرّبان بارگاه خالق ، بر زبان دشمنان هم به جز خوبى نگذرد ، و اين از فوايد تقيّه است ، چنانچه مذكور شد . [ 4 . كيفيت تقيّه ] و بدان كه بعضى از علما گفته‌اند كه در مقام تقيّه ، تا ممكن باشد ، توريه در كلام مىبايد كرد و دروغ نمىبايد گفت ؛ و توريه آن است كه كلام را به نحوى ادا كند كه احتمال معنى حق داشته باشد و قصد آن معنى كند ، هر چند مخالفان ، به معنى باطل ، منتقل شوند . چنانچه از مردى پرسيدند كه : بعد از پيغمبر صلى الله عليه و آله على بن ابى طالب ، افضل است يا ابو بكر ؟ جواب گفت كه : « مَنْ بِنْتُهُ فِى بَيْتِهِ » ؛ يعنى : كسى كه دخترش در خانهء اوست . ايشان ، چنان فهميدند كه ابو بكر را افضل مىداند ؛ زيرا كه دختر او - كه عايشه است - ، در خانهء آن حضرت صلى الله عليه و آله بود . ظاهراً رعايت توريه در جايى خوب باشد كه خوف انتقالِ ايشان به معنى مقصود و بيم ضرر نباشد ، والّا ارتكاب كذب صريح ، اولى خواهد بود . و اگر چه امر به توريه از احاديث ، صريحاً ظاهر نمىشود ؛ امّا توريه كردن ائمّه عليهم السلام در بسيارى از مواضع ، منقول است و جمعِ ميان احاديث تقيّه و اخبارى كه در باب اجتناب از دروغْ مطلقاً ، وارد شده ، اين [ را ] اقتضا مىكند . و از بعضى احاديث سابقه ، صريحاً « 1 » ظاهر شد كه تقيّه ، در كشتن كسى به غيرِ حق ، جارى نمىشود ، چنانچه علماى ما - رضوان اللَّه عليهم - ذكر كرده‌اند ؛ و در باب تقيّه در جراحت ، محلّ خلاف است و از احاديث سابقه ، صريحاً ظاهر نمىشود . واللَّه يعلم !

--> ( 1 ) . الف : - « صريحاً » .