جمعى كه به صفت آزادى ، موصوف و مكلّف به مشقّت ، تكليف نشده و از ثواب صبر بر « 1 » فقر و پريشانى ، - چنانچه از احاديث كه در باب فقر گذشت ، ظاهر شد - ، بهره‌مند گرديده و « 2 » از زحمت حساب آخرت ، فارغ البال باشند . پس اگر در اين مقام ، گنجايش تكبّر بوده باشد ، فقرا را تكبّر مىرسد ، نه اغنيا را . و حق تعالى در كلام مجيد مىفرمايد كه : « أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ » . « 3 » و ترجمهء ظاهرش آن است كه : به درستى كه نيست اموال و فرزندان شما ، مگر آزمايش و امتحانى چند ، يا بلا و محنتى چند است كه شما را به مصيبت و معصيت مىاندازد ؛ و نزد خداى تعالى است ثواب عظيم . و شكّى نيست در آن كه از عهدهء تكاليفى كه اغنيا به آن مكلّف‌اند ، چنانچه بايد بيرون آمدن ، امرى است نادر الوقوع و بر تقدير وقوع « 4 » ، از كجا علم حاصل مىشود ، كه به آن تكاليف قيام نموده تا بر ديگران به اين سبب ، تكبّر توان كرد با آن كه قيام به مراسم بندگى ، مطلقاً موجب تكبّر نمىشود ، و اگر چنانچه صاحب جمعيّت ، مال خود را در مصارف غير مشروع و معاصى الهى صرف كرده ، پس مال داشتن او ، فى الحقيقه ، مصيبتى است عظيم و غضبى است از غضب‌هاى الهى ، مانند كسى كه زهر « 5 » قاتل به دستش آيد و به آن ، مسرور باشد و گمان كند كه غذايى است لذيذ و چون بخورد ، قاتل او باشد . و چنين مال داشتن ، موجب عار است ، نه منشأ افتخار . و حق تعالى در كلام مجيد فرموده كه : « أَ يَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وَ بَنِينَ * نُسارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْراتِ » . « 6 » و ترجمهء ظاهرش آن است كه : « آيا مىپندارند كه آنچه ما به ايشان عطا كرده‌ايم « 7 » و به آن اعانت نموده‌ايم از مال و فرزندان ، خيرى چند است كه به زودى به ايشان رسانيده‌ايم ؟ ! بلكه نمىفهمند ؛ زيرا كه عطاى مال و فرزند ، هر گاه موجب اكتساب سعادت نباشد ، از قبيل استدراج و غضب است ، نه از مقولهء لطف و مرحمت . و اين همه « 8 » كه مذكور شد ، در صورتى است كه مال از راه‌هاى حلال كسب شده باشد ؛ زيرا كه اگر چنين نباشد ، صاحب آن مال ، حكم دزد و راهزن و خائن خواهد داشت و مصرف حلالِ چنين مالى ، آن است كه به صاحبانش رسانند .

--> ( 1 ) . ب : - « صبر بر » . ( 2 ) . الف : - « و » . ( 3 ) . سورهء انفال ، آيهء 28 . ( 4 ) . ب : - « و بر تقدير وقوع » . ( 5 ) . ب : « زهرى » . ( 6 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 55 و 56 . ( 7 ) . ج : « كرده » . ( 8 ) . الف : - « همه » .