بعد از آن ، حضرت فرمود كه : چون اين آيه نازل شد ، حضرت صلى الله عليه و آله امر الهى را ظاهر ساخت و ولايت على عليه السلام را بر پاى داشت و فرمود تا نداى صلاتِ جامعه در ميان مردم كردند . و اين ، ندايى است كه در وقتى كه مطلبى عظيم روى مىدهد ، مىكنند ، تا همه كس حاضر شوند . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله مردم را امر كرد كه آنها كه در آن مقام حاضر بودند ، اين حكم را برسانند به هر كس كه حاضر نباشد . بعد از آن فرمود كه : فرائض‌الهى ، به ترتيب نازل مىشد و ولايت ، آخر فرائض بود . و چون ولايت نازل شد ، خداى - عزَّ و جلَّ - اين آيه [ را ] فرستاد كه : « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي » ؛ « 1 » يعنى : امروز ، كامل ساختم براى شما ، دين شما را ، و تمام كردم بر شما ، نعمت خود را . بعد از آن فرمود كه : خداى - عزَّ و جلَّ - مىفرمايد كه : ديگر ، بعد از اين ، فريضهء ديگرى نمىفرستم و به تحقيق كه فرائض را براى شما كامل ساختم . « 2 » و على ابن ابراهيم رحمه الله در تفسير آيهء « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ » ، روايت كرده كه اين آيه ، در وقت برگشتن حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در حجّة الوداع ، نازل شد و حجّة الوداع ، حجّ دهم بود كه آن حضرت بعد از آمدن به مدينه به جا آورد . و از جملهء كلام حضرت در مِنا ، آن بود كه « 3 » حمد و ثناى الهى به جا آورد و بعد از آن فرمود كه : اى مردمان ! سخن مرا بشنويد و از من ياد گيريد ؛ زيرا كه من نمىدانم تا كِى خواهم بود و شايد كه بعد از اين سال ، شما را نبينم . بعد از آن فرمود كه : آيا مىدانيد كدام روز ، حرمتش بيشتر است ؟ مردم « 4 » گفتند : اين روز . فرمود : كدام ماه ، حرمتش بيشتر است ؟ گفتند : اين ماه « 5 » . فرمود : كدام بَلَد ، حرمتش بيشتر است ؟ گفتند : اين بَلَد كه ما در آن هستيم . فرمود كه : به تحقيق كه خون‌هاى شما و مال‌ها و عِرض‌هاى شما بر شما حرام است ، همچنان كه اين روز در اين ماه ، در اين بلده ، حرام است ، تا وقتى كه خداوندِ خود را ملاقات كنيد و از شما سؤال كنند « 6 » كه هر يك چه كرده‌ايد . پس خطاب به مردم

--> ( 1 ) . سورهء مائده ، آيهء 3 . ( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 289 ، ح 4 . ( 3 ) . ب : - « كه آن حضرت ، بعد از آمدن به مدينه به جا آورد . و از جمله كلام حضرت در منا آن بود كه » . ( 4 ) . الف : - « مردم » . ( 5 ) . الف : - « كدام ماه ، حرمتش بيشتر است ؟ گفتند : اين ماه » . ( 6 ) . ب : « كند » .