مصرف‌هاى حرام و در خورش‌هاى بسيار نفيس كه به حيثِ وقت و بلاد و اوضاع آن شخص « 1 » ، مناسبِ او نباشد و خريدن جامه‌هاى بسيار نفيس كه مناسب او نباشد « 2 » و ساختن خانه‌هاى رفيع كه مناسبت به او نداشته باشد ؛ و همچنين در ساير مصارف ، مثل اسب‌سوارى و غلام و خدمتكار و فروش و ظروف و غير آنها . [ حد و اندازهء اقدام به امور خيريه ] و امّا صرف نمودن مال بسيار در مصارف خير ، مثل بناى مسجد و رَباط « 3 » و ساختن پل‌ها و ضيافت مؤمنين و تصدّقات ، پس اگر به حدّى نرسد كه از مرتبهء مناسب حال او ، عرفاً ، بيرون رود و باعث پريشانى و احتياج خود و عيال شود ، شكّى در آن نيست كه خوب است و اسراف نيست . و اگر از آن مرتبه به در رود ، جمعى از علما آن را نيز داخل اسراف مىدانند ، و جمعى مىگويند كه در خير ، اسراف نمىباشد ، همچنان كه خير در اسراف نيست . و حديثى كه عيّاشى در تفسير [ خود ] از عبد الرحمان بن الحجّاج روايت كرده كه گفت : از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام سؤال كردم از تفسير قول الهى كه فرموده : « وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً » « 4 » ، فرمود : « كسى كه در غيرِ طاعت الهى خرج مىكند ، مُبذِر است و كسى كه در راه خير صرف مىكند ، ميانه‌رو است » ، « 5 » مؤيّد اين معنى است ؛ و ليكن ظاهر كلام الهى كه فرموده : « وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً » ، « 6 » آن است كه در خيرات هم از حد ، تجاوز نبايد نمود . « 7 » و ترجمهء لفظ آيه آن است كه : در عطا كردن ، امساك بسيار « 8 » مكن ، مثل كسى كه دستش به گردنش بسته باشد ، و هر چه دارى ، به مردم مده ، مثل كسى كه دست خود را بگشايد ، گشادنى كامل كه هيچ در دستش نمانَد تا به سبب امساك بسيار ، نزد عقلا مستحقّ لَوْم « 9 » و مذمّت باشى و به سبب جود زياد ، مغموم و متحيّر بمانى و به جهت مايحتاجٌ اليه خود ، چاره‌اى نتوانى كرد . و ظاهرتر در وجه جمع ، آن است كه حديث مذكور را حمل كنيم بر « 10 » صورتى كه انفاق در راه

--> ( 1 ) . الف و ب : - « به حيث وقت و بلاد و اوضاع آن شخص » . ( 2 ) . الف و ب : - « و خريدن جامه‌هاى بسيار نفيس كه مناسب او نباشد » . ( 3 ) . رَباط : كاروان‌سرا . ( 4 ) . سورهء اسراء ، آيهء 26 . ( 5 ) . تفسير العيّاشى ، ج 2 ، ص 288 ، ح 53 . ( 6 ) . سورهء اسراء ، آيهء 29 . ( 7 ) . ب : « نبايد تجاوز نمود » . ( 8 ) . ب : + « زياد » . ( 9 ) . لَوْم : سرزنش ، نكوهش . ( 10 ) . الف و ب : « در » .