مادر كه بارِ او را كشيده ، با سستىاى كه بر سرِ يكديگر آمده و بعد از دو سال ، او را از شير گرفته ، به آن كه : شكر كن مرا و پدر و مادرت را كه بازگشت تو و همهء خلايق ، به سوى من است . و اگر با تو جنگ كنند و گويند كه قرار دهى از براى من شريكى كه چون وجود ندارد ، تو علم به آن ندارى ، پس ايشان را در امر شرك ، اطاعت مكن و در دنيا با ايشان ، از روى نيكى و خوبى سلوك كن . و در اين كلام ، از دو جهت ، بزرگى پدر و مادر ، و لزوم احسان به ايشان ، از دو وجه ظاهر مىشود : يكى آن كه خداى تعالى ، شكر ايشان را تالى و قرين شكر نعمت‌هاى بىمنتهاى خود ساخته و در باب امر و مبالغه ، مرتبه‌اى بالاتر از اين نيست . [ وجه ] ديگر آن كه با وجود آن كه كافر باشند و فرزند را تكليف به كفر و شرك نمايند ، به حُسن مصاحبت و كمال مدارات به ايشان ، امر فرموده . و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام در حديث عبد العظيم بن عبد اللَّه الحسنى ، استدلال فرموده بر آن كه : عقوق والدين ، از جملهء كبائر است ، به [ سبب ] آن كه خداى تعالى ، عاق را جبّار و شقى ناميده ، در آن جا كه در حكايت كلام عيسى عليه السلام مىفرمايد كه : « وَ بَرًّا بِوالِدَتِي وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّاراً شَقِيًّا » ؛ « 1 » يعنى : مرا صاحب احسان به مادر خود گردانيده و جبّار و شقى ، نگردانيده‌اى . « 2 » و محمّد بن يعقوب كلينى رحمه الله از ابى ولّاد حنّاط روايت كرده كه گفت : سؤال كردم از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام از تفسير كلام الهى كه فرموده : « وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً » « 3 » كه اين احسان ، كدام است ؟ حضرت فرمود كه : احسان ، حُسن سلوك با ايشان است و آن كه نوعى نكنى كه ايشان را ضرور شود كه از تو ، چيزى از ما يحتاج خود بطلبند ، هر چند صاحب چيز باشند . خداى تعالى مىفرمايد كه : « لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ » « 4 » ؛ يعنى : به احسان و نيكى نمىرسيد تا وقتى كه صرف كنيد از آنچه دوست مىداريد . بعد از آن ، حضرت فرمود كه : و امّا قول الهى كه فرموده : « يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما » ؛ « 5 » معنىاش آن است كه : اگر تو را دل‌تنگ و دلگير سازند ، اف به ايشان نگويى ، و اگر تو را بزنند ، منع و زجر نكنى و بگويى كه « غفر اللَّه لكما ! » ؛ يعنى : « خدا ، شما را بيامرزد ! » ، كه بعد از زدن ، گفتن اين سخن ، قول كريمى « 6 » است كه خداى تعالى فرموده كه :

--> ( 1 ) . سورهء مريم ، آيهء 32 . ( 2 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 285 و 286 ، ح 24 . ( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 83 . ( 4 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 92 . ( 5 ) . سوره اسراء ، آيهء 33 . ( 6 ) . ب : « كريم » .