دشوارتر است از اصلِ عمل . شخصى پرسيد كه : باقى داشتن عمل ، كدام است ؟ فرمود كه : مردى عطايى مىكند و چيزى از براى محضِ رضاى الهى صرف مىكند و آن را در نامهء عملش ، حَسَنهء مخفى مىنويسند و بعد از آن كه به كسى نقل مىكند ، حسنهء علانيه مىنويسند و بار ديگر كه نقل مىكند ، آن را عمل ريا مىنويسند . « 1 » و از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : زود باشد كه زمانى بيايد كه باطن‌هاى مردم در آن زمان ، بد باشد و ظاهرهاى ايشان ، خوب باشد و غرضشان در اظهار خوبى ، طمعِ در دنيا باشد و به اعمال خير ، قصد تحصيل رضاى الهى نداشته باشند و دين ايشان ، ريا باشد و خوف الهى به ايشان آميخته نباشد . پس خداى تعالى ، همهء ايشان را به عِقاب ، مبتلا سازد و بعد از آن ، خداى تعالى را بخوانند ( چنانچه كسى در حال غرق شدن بخواند ) و دعاى ايشان را مستجاب نسازد . « 2 » و از آن حضرت ، روايت كرده كه به عبّاد بصرى خطاب فرمود كه : ويلك ، اى عبّاد ! از ريا بپرهيز ؛ زيرا كه كسى كه كارى از براى غير خداى تعالى مىكند ، خداى تعالى ، او را به آن كس كه به جهت او آن كار را به جاى آورده ، باز مىگذارد . « 3 » [ دوم . نااميد شدن از رحمت الهى ] دويّم از جملهء كبائر ، يأس از روح اللَّه است ؛ يعنى نااميدى از رحمت بىمنتهاى الهى . و « رَوح » ، در اصلِ لغت ، نسيمى را مىگويند كه آدمى را از آن ، لذّت و راحت حاصل شود . و يأس از رحمت الهى ، فى الحقيقه ، انكار كَرَم و قدرت بر مغفرت است . و در كلام مجيد فرموده كه : « إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ » ؛ « 4 » يعنى : به درستى كه نااميد از رحمت الهى نمىشود كسى ، مگر كفّار . [ سوم . امن از مكر الهى ] سيّم امن از مكر اللَّه ، يعنى ايمنى ، و ترسان نبودن از غضب الهى است ، و چون بسيارى از غضب‌هاى الهى در وقتى متوجّه بدان مىشود كه مستغرق انواع نعمت‌هاى الهى باشند ( مثل صحّت و سلامت و

--> ( 1 ) . همان ، ح 16 . ( 2 ) . همان ، ص 396 ، ح 14 . ( 3 ) . همان ، ص 293 ، ح 2 . ( 4 ) . سورهء يوسف ، آيهء 87 .