باب پنجم بابُ الْمَعْبُود اصل : شرح : اين باب ، بيانِ اين است كه : پرستش كرده شدهء هر قومى چيزى است و اين كه كدام قوم ، اهل حق‌اند . در اين باب ، چهار حديث است . [ حديث ] اوّل اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ، عَنِ ابْنِ رِئَابٍ ، وَعَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ ] عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام ، قَالَ : « مَنْ عَبَدَ اللَّهَ بِالتَّوَهُّمِ ، فَقَدْ كَفَرَ ؛ وَمَنْ عَبَدَ الِاسْمَ دُونَ الْمَعْنى ، فَقَدْ كَفَرَ ؛ وَمَنْ عَبَدَ الِاسْمَ وَالْمَعْنى ، فَقَدْ أَشْرَكَ ؛ وَمَنْ عَبَدَ الْمَعْنى بِإِيقَاعِ الْأَسْمَاءِ عَلَيْهِ بِصِفَاتِهِ الَّتِي وَصَفَ بِهَا نَفْسَهُ ، فَعَقَدَ عَلَيْهِ قَلْبَهُ ، وَنَطَقَ بِهِ لِسَانُهُ فِي سِرِّ أَمْرِهِ « 1 » وَعَلَانِيَتِهِ ، فَأُولئِكَ أَصْحَابُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام حَقّاً » . شرح : التَّوَهُّم : چيزى را در ذهن خود درآوردن حقيقةً بىواسطهء عنوان ، چنانچه در اسم جامد محض مىباشد ، مثل علم و قدرت كه مصدر است و مثل جسم و بلور و بدن كه اسم جنس است و مثل زيد و عمرو كه عَلَمِ شخص است . الْكُفْر : عبادتِ اللَّه تعالى نكردن . مراد به اسْم اين جا ، محمول به حملِ مُواطات است ، مثل مفهوم لفظ « اللَّه » و « الرحمن » و « الرحيم » و مانند آنها ؛ و مراد به مفهوم لفظ ، موضوعٌ لَهِ آن است اگر حقيقت باشد و مُسْتَعْمَلٌ فِيهِ آن است اگر مجاز باشد . مراد به مَعْنى ( به فتح ميم و سكون عين و كسر نون و تشديد ياء ، يا به فتح نون و

--> ( 1 ) . كافى مطبوع : « سرائره » بدل « سرّ أمره » .