بَعْدَ كَرَاهَتِكَ ، وَكَرَاهَتَكَ بَعْدَ شَهْوَتِكَ ، وَرَغْبَتَكَ بَعْدَ رَهْبَتِكَ ، وَرَهْبَتَكَ بَعْدَ رَغْبَتِكَ ، وَرَجَاءَكَ بَعْدَ يَأْسِكَ ، وَيَأْسَكَ بَعْدَ رَجَائِكَ ، وَخَاطِرَكَ بِمَا لَمْ يَكُنْ فِي وَهْمِكَ ، وَعُزُوبَ مَا أَنْتَ مُعْتَقِدُهُ عَنْ ذِهْنِكَ » . وَمَا زَالَ يُعَدِّدُ عَلَيَّ قُدْرَتَهُ الَّتِي هِيَ فِي نَفْسِي ، الَّتِي لَاأَدْفَعُهَا ، حَتّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ . شرح : چون فارغ شد از بيان احوالى كه به حسب عادت ، انتظام دارد در آدمى ، شروع كرد در احوالى كه به حسب عادت ، انتظام ندارد و اختيارىِ آدمى نيست . السُّقْم ( به ضمّ سين و سكون قاف ) : بيمارى . الصِّحَة ( به كسر صاد ) : تندرستى . الرِّضَا ( به كسر راء و ضاد بانقطه و الف ) : خشنودى از كسى ؛ و آن ، ضدّ غضب است . الْحُزْن ( به ضمّ حاء بىنقطه و سكون زاء بانقطه ) : اندوه ؛ و آن ، ضدّ فرح است . الْحُبّ ( به ضمّ حاء ) : دوست داشتنْ كسى را ؛ و آن ، ضدّ بغض است . الْعَزْم ( به فتح عين بىنقطه و سكون زاء بانقطه ) : به جدّ بودن در كارى ، يا در قصد كردن چيزى بعد از اين ؛ و مراد اين جا مرتبه‌اى است از استطاعت ، به معنى وسعت در قدرت كه آن مرتبه نمىباشد ، مگر با فعل و آن ، اختيارىِ آدمى نيست ، چنانچه مىآيد در حديث سوم باب سى و يكم كه « بَابُ الْاسْتِطَاعَةِ » است . الْأَنَاة ( به فتح همزه و نون و الف و تاء تأنيث ) : ضدّ عزم . الشَّهْوَة : خواهش خوردن و مانند آن . الْكَرَاهَة ( به فتح كاف ) : نفرت از خوردن و مانند آن . الرَّغْبَة ( به فتح راء و سكون غين ) : شوقِ واقع شدن چيزى . الرَّهْبَة : ترس از چيزى كه مبادا واقع شود . الرَّجَاء ( به فتح راء بىنقطه و جيم و الف ممدوده ) : اميدوارى . الْيَأْس : نااميدى . الْخَاطِر : آنچه در ذهن درآيد از تصوّرات ؛ و آن ، گاهى به سبب چيزى مىباشد كه در ذهن در آمده ، مثل تصوّر زوجيّت ، به سبب تصوّر اربعه . و گاهى به سببى مىباشد كه در ذهن در نيامده و ناگهان است ، و مقصود در اين استدلال ، قسم دوم است . پس باء در بِمَا لَمْ يَكُنْ براى سببيّت است . الْوَهْم ( به فتح واو و سكون هاء ) : ذهن انسان . الْعُزُوب ( به ضمّ عين بىنقطه و ضمّ زاء بانقطه ، مصدر « باب نَصَرَ » و « ضَرَبَ » :