[ حديث ] دوم اصل : وَفِي حَدِيثٍ آخَرَ : « أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً » . شرح : و در روايتى ديگر ، در همين حديث به جاى « أَصْحَابُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ » : « هُمُ الْمُؤْمِنُونَ » واقع شده و حاصلِ هر دو يكى است ؛ چه غير شيعهء حقيقىِ امير المؤمنين ، مؤمن حقيقى نيستند و مشرك‌اند حقيقةً ؛ چه پيروىِ ظن ، شرك است . [ حديث ] سوم اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ ] عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ : أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ وَاشْتِقَاقِهَا : اللَّهُ مِمَّا هُوَ مُشْتَقٌّ ؟ قَالَ : فَقَالَ لِي : « يَا هِشَامُ ، اللَّهُ مُشْتَقٌّ مِنْ إِلهٍ ، وَالْإِلهُ يَقْتَضِي مَأْ لُوهاً » . شرح : مراد به اشْتِقَاق اين جا ، مُشْتَقٌّ مِنْهُ است و عطف آن ، از قبيل عطفِ مقصودِ بالذّات است بر چيزى كه تمهيد باشد ، مثل « أَعْجَبَنِي زَيْدٌ وَعِلْمُهُ » به معنىِ « أَعْجَبَنِي عِلْمُ زَيْدٍ » . در لفظ « اللَّه » اختلافِ مذاهب بسيار شده ؛ صاحب قاموس گفته كه : « در آن بيست قول است و اصَحّ آنها آن است كه : عَلَم است ، مشتقّ نيست » « 1 » و اين حديث ، ابطالِ اصحّ او مىكند . إِله بر وزن « فِعال » است به معنى فاعل ، پس مراد به آن ، مستحِقّ عبادت غير است - به كسر حاء - چه آن مأخوذ است از « أَلَهَ » بر وزن « نَصَرَ » كه فعل ماضى متعدّى است ، پس مفعولى البتّه مىخواهد ، خواه آن مفعول در لفظ ، مذكور باشد و خواه محذوف . و آن مفعول را مَأْلُوه مىنامند به معنى مستحَقّ عبادت - به فتح حاء - چنانچه در صحيفهء كامله در دعاى يوم عرفه هست : « وَإِلهَ كُلِّ مَأْلُوهٍ » « 2 » . و مىآيد در حديث چهارمِ باب بيست و دوم : « وَإِلهاً إِذْ لَامَأْلُوهَ » . « 3 »

--> ( 1 ) . القاموس المحيط ، ج 4 ، ص 280 ( أله ) . ( 2 ) . الصحيفهء السجّاديّه ، ص 210 ، ضمن دعاى 47 . ( 3 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 138 ، ح 4 .