« بَابُ التَّحْدِيد » است . إلّا اين جا ، براى استثناى منقطع است و از قسمى است كه ممكن نيست در آن ، تسليط عامل بر مستثنا ، مثل « مَا زَادَ هذا إِلَّا نَقْصٌ » . الْحَدّ ( به فتح حاء بىنقطه و تشديد دال بىنقطه ) : حاجز و مانعِ ميان دو چيز ؛ و آن ، دو قسم است : اوّل ، آنچه مانعِ اشتباه يكى به ديگرى باشد ، مثل مرز ؛ دوم ، آنچه مانعِ ارتكاب يكى ديگرى را باشد ، مثل تازيانه زدنِ زانى براى اين كه او و امثال او ديگر مرتكب زنا نشوند . و قسم اوّل ، مراد است در حدّ اوّل و دوم ، و قسم دوم مراد است در حدّ سوم . مراد به دليل ، راهنما است ، و عبارت است از امام هُدى كه امامتش معلوم است مردمان را از آيات بيّناتِ محكماتِ ناهيه از پيروى ظن آمره به‌سؤالِ « اهل الذكر » ، موافق آيت سورهء بقره : « إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتابِ أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ » « 1 » و بيان شد در شرح حديث آخر « بَابُ النَّوَادِر » كه باب هفدهم است ، يا عبارت است از آيات بيّناتِ محكمات ، يا عبارت است از كتاب جامعه كه نزد امام هُدى است ، و حاصل همه يكى است . يعنى : روايت است از [ عُمَر ] « 2 » بن قيس از امام محمّد باقر عليه السلام راوى گفت كه : شنيدم از او مىگفت كه : به درستى كه اللَّه - تَبَارَكَ وَ تَعَالى - نگذاشته چيزى را كه احتياج به هم رسانند سوى آن امّت پيغمبر - عَلَيْهِ وِ آلِهِ السَّلَامُ - ليك فرو فرستاده آن را در قرآن و بيان كرده آن را براى رسولش صلى الله عليه و آله به وحى يا به تحديث و پيغمبر - عَلَيْهِ وَآلِهِ السَّلَامُ - بيان كرده براى امير المؤمنين عليه السلام و او در كتاب جامعه نوشته و آن كتاب ، نزد امام زمان است . و گردانيده اللَّه تعالى براى هر چيزى ، مانعى از اشتباه را ، و گردانيده بر آن مانعِ اشتباه ، راهنمايى را كه راه نمايد مردمان را بر آن و گردانيده بر هر كه گذشته باشد از آن مانعِ اشتباه در عمل با فتوا ، عقوبتى را .

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) : 159 . ( 2 ) . « ظ » : عَمْرو .