مفهوم اين صفت ، احتراز است از حديثى كه عمل به مقتضاى آن نشده باشد و از حديثى كه احصاى آن نشده باشد . الإحصاء : شمردن چيزى ؛ و مراد اين جا ، فرو گرفتنِ « 1 » علم است به جميع اجزاى چيزى ، مثل : « وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها » . « 2 » يعنى : روايت است از امام محمّد باقر عليه السلام گفت كه : باز ايستادن از كردار و گفتار نزد شك در جايز بودن آن ، كم‌ضررتر است از ناگاه داخل شدن در آن و به جهنّم رفتن براى نفع دنيا . و ترك تو حديثى را كه نقل نكرده باشى آن را ، با وجود آن كه ضبط كرده باشى آن را و عمل به مقتضاى آن كرده باشى ، كم‌ضررتر است از نقل تو حديثى را كه ضبط نكرده باشى آن را . [ حديث ] دهم اصل : [ مُحَمَّدٌ ، عَنْ أَحْمَدَ ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ ، عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ ] عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الطَّيَّارِ : أَنَّهُ عَرَضَ عَلى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام بَعْضَ خُطَبِ أَبِيهِ ، حَتّى إِذَا بَلَغَ مَوْضِعاً مِنْهَا ، قَالَ لَهُ : « كُفَّ وَاسْكُتْ » . ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام : « لا يَسَعُكُمْ فِيمَا يَنْزِلُ بِكُمْ مِمَّا لَا تَعْلَمُونَ إِلَّا الْكَفُّ عَنْهُ وَالتَّثَبُّتُ وَالرَّدُّ إِلى أَئِمَّةِ الْهُدى حَتّى يَحْمِلُوكُمْ فِيهِ عَلَى الْقَصْدِ ، وَيَجْلُوا عَنْكُمْ فِيهِ الْعَمى ، وَيُعَرِّفُوكُمْ فِيهِ الْحقّ ، قَالَ اللَّهُ تَعَالى : « فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » « 3 » » . شرح : الذِّكْر : سبب علم در جميع احكام اللَّه تعالى . و آن ، سه قسم است : اوّل ، كتاب الهى ، مثل قرآن ؛ دوم : رسولى كه كتاب الهى بر او نازل شده و او مترجم آن كتاب است ؛ سوم : اوصياى آن رسول كه مترجمان كتاب الهىاند بعد از آن رسول ، هر كدام در زمانى ؛ و مراد اين جا ، مركّب از قسم اوّل و قسم دوم است ، چنانچه ظاهر مىشود از آنچه مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در حديث اوّلِ باب بيستم كه « بَابُ أَنَّ أَهْلَ الذِّكْرِ الَّذِينَ أَمَرَ اللَّهُ الْخَلْقَ بِسُؤَالِهِمْ هُمُ الْأَئِمَّةُ عليهم السلام » است كه : « قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : الذِّكْرُ أَنَا ، وَ الْأَئِمَّةُ أَهْلُ

--> ( 1 ) . فرو گرفتن : احاطه كردن ، در ميان گرفتن . ( 2 ) . ابراهيم ( 14 ) : 34 ؛ نحل ( 16 ) : 18 . ( 3 ) . نحل ( 16 ) : 43 ؛ انبياء ( 21 ) : 7 .