شمالى ، زمستان جنوبيست و بر عكس كه زمستان جنوبى تابستان شمالى است . پس زيادتى روز و نقصان آن در وقت واحد واقعست ، امّا در دو بقعه ، و همچنين زيادتى شب و نقصان آن در وقت واحد به اختلاف بقاع ؛ كه اگر چنانچه حضرت امام عليه السّلام تصريح به آن نمىفرمودند كه : « يولج صاحبه فيه » تنبيه به اين معنى حاصل نمىشد بلكه ظاهر از كلام امام عليه السّلام همين وقوع زيادتى روز در وقتى و نقصان آن در وقتى ديگر معلوم مىشد ، و همچنين زيادتى شب و نقصان آن ، چنانچه محسوس و معروف خاص و عام است . و گفته‌اند در قول امام عليه السّلام كه : « و يولج صاحبه فيه » و او حالست به اضمار مبتدا چنانچه ميان نحات مشهور است . « و نهضات النّصب » - به نون و ضاد نقطه‌دار - به معنى نهوض است كه عبارت از برخاستن از جاى خود است . قال في « الصّحاح » : نهض ينهض نهوضا و نهضا اى قام : و مراد اينجا تردّدات بدنيّه است كه موجب نصب كه عبارت از تعب است مىشود . قال في « الصّحاح » : نصب الرّجل - بالكسر - اى تعب . و « بهظات » - به باء موحّده و ظاء معجمه - نيز روايت كرده‌اند كه مأخوذ از « بهظه الحمل » باشد يعنى : ثقيل و سنگين كرد بار او را ، و عاجز شده است از آن . قال في « الصّحاح » : بهظه الحمل يبهظه بهظا اى اثقله و عجز عنه فهو مبهوظ ، و هذا امر باهظ اى شاقّ . « ليكون لهم جماما » - به فتح جيم - به معنى راحتست . قال في « الصّحاح » : الجمام بالفتح الراحة . يقال جمّ الفرس جمّا و جماما اذا ذهب اعياؤه . « و يبلو اخبارهم » به معنى اختبار و امتحان است و منه قوله تعالى : يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ « 1 » » يعنى : روزى كه امتحان كرده شود و دانسته گردد سراير . فلقت لنا من الاصباح » تفسير « فلق » سبق ذكر يافت . « و ما بثثت » - به دو ثاء سه نقطه - مأخوذ است از بثّ - به تشديد - و آن به معنى تفريق و پراكنده شدن « 2 » و پريشان ساختن است .

--> ( 1 ) سورهء طارق : 86 - آيه 9 . ( 2 ) پراكنده كردن - صحيح است .