مقدمه محقق فتنه‌اى كه اندكى پس از بيعت مردم با امام على عليه السّلام - بعد از قتل عثمان - در بصره پديد آمد علتش حوادثى بود كه طلحه و زبير با پيمان شكنى خود به وجود آوردند . آنها بيعتشان با امير المؤمنين عليه السّلام را كه با ميل و رغبت و بدون اكراه انجام داده بودند ، شكستند و سپس به بهانه انجام حج عمره از مدينه به سوى مكّه حركت كردند و با عايشه كه از نزديك در مكه مراقب اوضاع سياسى بود متّحد شدند و پس از آن كه كارگزاران فرارى عثمان از شهرهاى مختلف با اموال مسلمانان به آنها پيوستند ، بر خونخواهى عثمان همصدا شدند و كسانى كه در اين فتنه‌ها به حيرت و سرگشتگى افتاده بودند ، آنها را در رسيدن به مقصود آشوبگرانه‌شان يارى دادند . پيمان شكنان - ناكثين - تصميم داشتند به سوى شام بروند و به معاويه بپيوندند ولى تلاش عبد اللّه بن عامر بن كريز كارگزار فرارى عثمان از بصره تصميم آنان را به رفتن سوى بصره تغيير داد به اعتبار اين كه او پيشتر كارگزار عثمان بر اين شهر بود و عثمان در بصره هوادارانى دارد . و پس از آن كه يعلى بن اميه والى عثمان در يمن كه با بيت المال مسلمانان گريخته بود با ششصد شتر و ششصد هزار درهم به آنها پيوست و ابن عامر نيز با اموال بسيار آنها را تجهيز كرد به رفتن سوى بصره مصمم شدند . پس لازم است اندكى به گذشته باز گرديم تا ماهيت حقيقى اين جماعت