و اين عبارات نظير فرمايش آن حضرت است كه فرموده است : « الحج عرفة » « 1 » : « زيارت بيت الله عرفه است . » مترجم گويد گويا وجه شبه در تشبيه مصنف - قدس سره - اين حديث را به حديث « الحج عرفة » همان تسميهء كل به اسم جزء است ؛ چنانچه حج عبارت از تمامت مناسك مخصوصه است كه مشتمل بر همگى اركان و شرايط و اجزاء منصوصه باشد كه يكى از آن مناسك و اجزا ، اعمال عرفه است ؛ ولى نظر به اهميت و مزيد عنايت به شرافت اعمال عرفه كه بر ساير اعمال برترى دارد ، پيغمبر خداى - صلى الله عليه و آله - تمام حج را در عرفه منحصر و مخصوص فرموده‌اند . چنين است حديث ايمان كه تعبير به صبر و سماحت شده ؛ چه ، ايمان اگر چه شرايط عديده و اوصاف و اجزاء و اركان متعدده دارد ، ولى چون جزء اعظم آن و ركن اهمّ شكيبايى و جوانمردى است ، بدين جهت پيغمبر خداى - صلى الله عليه و آله و سلم - ايمان را در صبر و سماحت منحصر فرموده‌اند . ( انتهى ) . و نيز فرموده است آن حضرت - صلى الله عليه و آله - كه شكيبايى گنجى است از گنجهاى بهشت . نيز فرموده است آن حضرت - صلى الله عليه و آله - « افضل الايمان ما اكرهت النفوس » « 2 » : « بالاتر ايمانها « 3 » آن است كه بر نفس ناگوار است . » و گفته شده است كه حضرت داود - على نبينا و آله و عليه السلام - را خداى عزّ و جلّ وحى فرمود كه « تخلّق باخلاقى و انّ من اخلاقى الصبر . » « 4 » : « به خويها و روشهاى من ، خوى و عادت گمار و از جمله خويهاى من ، صبر و شكيباييست . » و از ابن عباس - رضى الله عنه - است كه چون رسول خداى - صلى الله عليه و آله و سلم - بر انصار وارد شد ، فرمود : « أ مؤمنون انتم ؟ فسكتوا فقال رجل نعم يا رسول الله فقال ما علامة ايمانكم ؟ قال نشكر على الرّخاء و نصبر على البلاء و نرضى بالقضاء فقال مؤمنون و ربّ الكعبة . » « 5 » :

--> ( 1 ) مسند احمد بن حنبل 4 : 309 ، 310 ، 335 ؛ سنن ابن ماجه 2 : 1003 ؛ سنن الدارمى 2 : 59 ؛ سنن ترمذى 4 : 282 ؛ سنن النسائى 5 : 256 ؛ المستدرك على الصحيحين 1 : 464 . ( 2 ) تنبيه الخواطر آن را از على ( ع ) با تفاوت اندكى آورده است 1 : 63 . ( 3 ) عملها . ( 4 ) ارشاد القلوب : 137 ؛ المحجة البيضاء 7 : 207 با تفاوت اندكى . ( 5 ) محجة البيضاء 7 : 107 ؛ و اين را محمد بن همام با تفاوت در الفاظ حديث در التمحيص : 61 آورده است .