مىشود ، نماز طرف راست و زكات طرف چپش مىايستند و احسان بر سرش سايه مىافكند و صبر در طرفى دور تر از آنها است ( چون دو فرشته‌اى كه متصدى سؤال از آن مرد هستند وارد مىشوند ) صبر به نماز و زكات و احسان مىگويد : مواظب رفيق خود باشيد و اگر نتوانستيد عذاب را از او دور كنيد من به تنهايى از او دفاع مىكنم و عذاب را از او بر طرف مىسازم « 1 » . » 21 - و عنه صلّى اللَّه عليه و آله : « عجبا لأمر المؤمن انّ امره كلّه له خير و ليس ذلك لأحد الّا للمؤمن ان اصابته سرّاء شكر فكان خيرا له ، و ان اصابته

--> ( 1 ) حديث فوق از جمله احاديثى است كه بر تجسم اعمال دلالت دارد و آن همانطور كه از آيات و روايات استفاده مىشود اين است كه اعمال خوب درستكاران و كارهاى بد نادرستان به گونه‌اى در عالم برزخ و قيامت تجسم مىگردند و همه انسانها اعمال روا و ناروايى را كه در دنيا انجام داده‌اند در مقابل خويش حاضر مىيابند نه تنها كارهاى بدنى و اعمال خوب و بدى كه در ظاهر انجام مىدهيم مجسم مىگردند ، بلكه نيتهاى خوب و بد مردم كه عمل روحى آنان است همانند اعمال بدنشان تجسم مىيابند . مارها و عقربها بلكه آتشى كه در قيامت است همان زشتكاريها و خلقيات مذموم و عقائد باطل آدمى است كه در نشئه آخرت به آن شكلها ظاهر مىگردند . اين سخنهاى چو مار و كژدمت * مار و كژدم گردد و گيرت دمت هم‌چنين روح و ريحان و نعمت‌هاى بهشتى ، همان اخلاق حميده و كارهاى پسنديده و اعتقادات حقه انسانها است كه در آخرت به آن شكلها در مىآيند و اين مطلب علاوه بر اين كه در آيات و روايات بسيارى بر آن تصريح شده است از نظر علم روز نيز به اثبات رسيده است . از حديث فوق مكالمه صبر را كه يكى از ملكات آدمى است با نماز و زكات و نيكى كه از اعمال ديگر انسان است نقل مىكند استفاده مىشود كه اين ملكات علاوه بر تجسم داراى نطق و شعور نيز هستند . براى توضيح بيشتر در اين زمينه به تعداد كتاب معاد آقاى فلسفى ج 2 گفتار 14 مراجعه فرماييد .