و بخشايندهء محقق است و مردم را مكلف به وظائف نموده است ، تا خود انسان از آنها بهره‌ور شود . « لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » « 1 » و اين كارها همه به سود و مصلحت انسان بوده است . پيامبران را فرستاده ، نويد دهنده بنعمتها ، و ترساننده از عقوبتهاى آخرت و كتابهاى آسمانى را به وسيلهء ايشان فرستاده تا ايشان را به عدالت در همه ابعاد زندگى وادار كنند . كه اين مسأله عدل در علم كلام مورد بررسى قرار گرفته است . از اينكه كارهاى خداى تعالى همه به مصلحت بشر و تكميل شرافت او است . مرگ نيز از همان كارها است . چنانچه در قرآن مجيد فرموده : « وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلًا » « 2 » . يعنى : مرگ هيچ كس فرا نمىرسد مگر به اذن و اجازه خداى تعالى در وقت معين . و در آيه ديگر مىفرمايد : « قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ » « 3 » . يعنى : اگر چنانچه در خانه‌هاى خود بوديد ، كسانى كه قضاى الهى بر كشته شدن آنها است به سوى قتلگاه خواهند رفت . و در آيه ديگر مىفرمايد : « أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ » هر كجا باشيد اگر چه در كاخ‌هاى بسيار محكم ، مرگ شما را فرا مىرسد « 4 » . « اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها » « 5 » يعنى : اللَّه است كه هنگام مرگ انسانها را مىميراند . و ساير آيات قرآن كه در اين زمينه هستند . اگر چنانچه مصلحت بندهء ضعيف و غافل از مصلحت و . . . در اينها نبود خداى تعالى آن را انجام نمىداد . زيرا معتقديم كه او ارحم الراحمين و اجود الاجودين است . و چنانچه وساوس شيطانى بر خلاف اينها در نفس انسان ايجاد شود بايد بداند كه آن شرك خفى است ، كه اطمينان انسان را بهم مىزند و آن از نشانه‌هاى نادانى و جهل و غفلت از حكمت خداى تعالى نسبت به خلق او است . تا جايى كه گاهى بنده در درگاه خداى تعالى با كمال خضوع ، خدا را براى حاجتى مىخواند . خداى تعالى به ملائكه مىگويد : چگونه به او

--> ( 1 ) سورهء كهف آيه 7 ( 2 ) سورهء آل عمران آيه 145 ( 3 ) سورهء آل عمران آيه 154 ( 4 ) سوره نساء آيهء 78 . ( 5 ) سوره زمر ، آيه 42 .