الحسن بن محمد الديلمي (مترجم :مسترحمى)
209
إرشاد القلوب (فارسى)
خواهد شد ، همانا اهل علم بزرگ مقام هستند و مصاحبت و همنشينى با آنان سبب ازدياد أجر و موجب عزت دنيائى و درجات آخرتى است باب پنجاهم در توحيد و معرفت ربّ مجيد فرموده است حضرت امير المؤمنين عليه السّلام اينكه ميگوئى خدا واحد است ، چهار معنى دارد ، دو معنى بر خدا محال است و جايز نيست ، و دو معنى بر خدا جايز و ثابتست ، اما آن دو معنى كه بر او روانيست يكى آنكه گوئى خدا واحد است بعدد يعنى يكمين است و اين دلالت بر اين دارد كه خداى دويّمى نيز هست كه اين خدا يكمين او است و اين كفر است و اثبات شريكست براى خدا و بمنزلهء قول نصارى است كه خدا را ( ثالث ثلثه ) سوّمى خدايان ميگويند ، و معنى ديگر اينكه گوئى او واحد است و مرادت واحد نوعى باشد ، يعنى واحديست از يك جنس ( چنان كه گوئى زيد واحديست از افراد انسان ) و اين نيز كفر و تشبيه است ، زيرا براى خدا شريكى در ماهيت و نوع اثبات مينمائى تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا . و اما آن دو معنى كه در خدا ثابتست ، يكى آنكه گوئى واحد است يعنى بىهمتا و يگانه است در كمالات و شبيه و مانند و شريكى اصلا و ابدا ندارد ( چنان كه مثلا گوئى زيد يگانه دهر است ) و اين معنى از براى خدا ثابتست ، و معنى ديگر آنكه گوئى واحد المعنى است يعنى منقسم نميشود نه در وجود خارجى و نه در عقل و نه در وهم و خيال كسى و اين معنى نيز براى خدا ثابت است .