و از على ( ع ) روايت شده : چنين نيست كه خداى تعالى باب دعا را باز كند ولى در اجابت را ببندد . و فرمود : هر كس موفق به دعا شود از اجابت محروم نمىماند . دوم : دعا خود عبادت است كه بندگان خدا ، خداى را به آن عبادت مىكنند ، زيرا در دعا اظهار خشوع و نياز وجود دارد و اين خود ، مطلوب خداى عز و جل ، از بندگان است . خداى تعالى فرمود : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ « 1 » جن و انس را خلق نكرديم جز آنكه وى را عبادت كنند . و عبادت در لغت به معناى ذلّت و خوارى است گفته مىشود : « طريق معبّد » : يعنى راه خوار شده و هموار : يعنى راهى كه زياد عبور و مرور در آن واقع شده است ، و در اصطلاح : نهايت ذلّت و خشوع در مقابل معبود را ، عبادت گويند . و از پيامبر ( ص ) آمده است كه فرمود : دعا مغز عبادت است . و يكى از مواعظ خداى تعالى به حضرت عيسى عليه السلام اين است كه : اى عيسى ! قلبت را براى من خوار كن ! در خلوتها مرا بسيار ياد كن ! و بدان كه رضايت من در دم تكانى و تبصبص و اظهار ذلت است ، و در اين حال زنده باش ! و مرده نباش ! سوم : روايت شده است كه دعاى مؤمن بر عمل او افزوده مىشود ، و در آخرت براى آن ثواب داده مىشود ، چنان كه بر عملش به او ثواب دهند . چهارم : اگر اجابت مصلحت باشد و مصلحت در تعجيل آن باشد ، عجله خواهد شد و اگر مصلحت مقضتى تأخير در اجابت باشد تأخير خواهد شد . در اين صورت فايده دعا ، علاوه بر وصول به مقصود ، دريافت اجر صبر در اين مدت نيز مىباشد . و اگر دعا هيچ گاه به مصلحت بنده نباشد ، و در اجابت مفسده باشد به دعا ثواب تعلق مىگيرد . يا آنكه حادثه‌اى همانند آن از او دور مىشود . روايت ابو سعيد بر اين مطلب دلالت دارد : ابو سعيد خدرى ، گويد : رسول خدا ( ص ) فرمود هيچ مؤمنى نيست ، كه خداى سبحان را به دعايى خواند ، كه آن دعا مشتمل بر قطع رحم و گناه نبود ، جز آنكه خداى تعالى در مقابل آن دعا به مؤمن سه خصلت دهد يا ( 1 ) آنكه دعاى او را به سرعت اجابت كرد ( 2 ) يا آنكه براى او ذخيره كند . ( 3 ) يا آنكه بدى همانند آن دعا را از او دور كند . عرضه داشتند اى رسول خدا ! بنا بر اين ما زياد دعا كنيم ؟ فرمود : خداى تعالى فرمود : كه زياد دعا كن ! و در روايت انس بن مالك آمده : كه حضرت سه مرتبه فرمود : زياد دعا كن و طولانى نما ! و از امير المؤمنين عليه السلام نقل شده است كه فرمود : گاهى اجابت دعاى بنده‌اى به تأخير مىافتد ، تا آنكه اجر دعاكننده ، بزرگ گردد و عطاى

--> ( 1 ) . 51 / ذاريات ، 56 .