الشيخ الصدوق (مترجم: كاظمى)

24

مصادقة الإخوان (فارسى)

« حقوق الاخوان » و جاى ديگر كتابى بنام « كتاب المصادقة » و جاى ديگر بنام « مصادقة الاخوان » ثبت شده . در اينكه بسيارى از فقهاى شيعه مخصوصا در قرون اوليه كتابهايى بنام « كتاب الآباء » و « كتاب الامهات » و « كتاب الابناء » و « كتاب البنات » و « كتاب الاخوان » داشته‌اند ترديدى نيست و به همين جهة ممكن بوده است كه پدر و پسر هر دو درين زمينه تأليف كرده باشند . اما تا اندازه‌اى كه آگاهان تحقيق كرده‌اند كتابى كه اكنون بنام « مصادقة الاخوان » معروفست و معلوم نيست همان « كتاب المصادقة » و « حقوق الاخوان » است يا كتاب ديگرى از سلسلهء روايت و اسنادى كه در آن هست به زمان پدر يعنى ابو الحسن على مربوطست و نه به زمان ابو جعفر محمد و ممكنست كه اين همان كتاب الاخوان تأليف پدر باشد كه بخطا نام آن را مصادقة الاخوان گذاشته باشند . برخى از كتابهاى معروف صدوق را به زبان فارسى هم ترجمه كرده‌اند از آن جمله ثواب الاعمال و كتاب التوحيد و عيون اخبار الرضا كه دو بار ترجمه شده است . چنان كه پيش ازين گذشت هم چنان كه در توثيق ابو عبد اللَّه حسين برادر صدوق ترديد كرده‌اند در توثيق وى نيز به همان سبب يعنى بواسطهء كثرت روايت او شك كرده‌اند اما عقيدهء دانشمندان معتبر طريقهء شيعه بيشتر بدان ميرود كه وى حافظهء عجيب داشته و بسيار كثير الحفظ بوده و كثرت روايت و مؤلفات او چيزى از اعتبار روايتش نمىكاهد و به همين جهتست كه از زمانهاى قديم بزرگان شيعه او را « صدوق » لقب داده‌اند و اين لقب در ميان همهء محدثين مخصوص به اوست و چگونه ممكنست در توثيق چنين كسى شك كرد ؟ بهترين دليل بر اعتبار روايات او اينست كه در برخى از كتابهاى خود مخصوصا در امالى و در عيون اخبار الرضا نام راوى و محل روايت و تاريخ روز و ماه و سال استماع روايت را ضبط كرده و اين اندازه از دقت و اعتبار در معدودى از كتابهاى معروف ديده مىشود و بىشك مؤلفات صدوق در نخستين پايهء اعتبار آنهاست . 5 ) ابو عبد اللَّه حسين بن حسن بن محمد بن موسى بن بابويه . وى پسرزادهء عم ابو الحسن على بن بابويه و در ضمن خواهرزادهء او و برادرزادهء همسر وى دختر محمد بن موسى بوده است و از فقيهان دانشمند زمان خود بشمار مىرفته و از خال خود على بن حسين بن موسى بن بابويه و محمد بن حسن بن وليد و على بن محمد ماجيلويه و بكر بن صالح و محمد بن سنان و جعفر بن بشير و ديگران روايت كرده و جعفر بن على بن احمد قمى و محمد بن احمد بن سنان و محمد بن على و محمد بن اسماعيل و احمد بن محمد و محمد بن على بن محبوب ازو روايت كرده‌اند . « 1 » 6 ) ثقة الدين حسن بن ابى عبد اللَّه حسين . ثقة الدين حسن پسر ابو عبد اللَّه حسين سابق الذكر و نياى همهء افراديست كه ازين خاندان پس ازين نامشان در تاريخ آمده است و وى تا جايى كه ما ميدانيم پنج پسر داشته است : حسين ، محمد ، ابو المعالى سعد ، ابو المفاخر هبة اللَّه ، عبد اللَّه و او هم مانند مردان ديگر خاندان خود فقيه پرهيزگارى بوده است « 2 » .

--> ( 1 ) تنقيح المقال ج 1 ص 325 ( 2 ) تنقيح المقال ج 1 ص 274 و لسان الميزان تأليف ابن حجر عسقلانى چاپ حيدرآباد كن 1330 ج 2 ص 279 كه در آنجا نام وى بخطا حسين چاپ شده است .