« به درستى كه خدا راه راست مىنمايد و گمراه مىگرداند » ( يعنى به خود وا مىگذارد ) و فرمود كه : « مردم مأمور نشده‌اند ، مگر به چيزى كه پست‌تر و كم‌تر از طاقت ايشان است . و هر چيزى كه مردم به آن مأمور شده‌اند ، مىتوانند كه آن را به جا آورند ، و هر چيزى كه طاقت آن را ندارند ، از ايشان برداشته شده ، و ليكن مردم هيچ خوبى در ايشان نيست » . پس آن حضرت عليه السلام اين آيه را خواند : « لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى وَ لا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ » ، يعنى : « نيست بر ناتوانان و عاجزان ، و نه بيماران ، و نه بر آنان كه نيابد چيزى را كه خرج كنند ، حرجى و گناهى » . حضرت فرمود : « پس خدا تكليف را از ايشان برداشته . « ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ * وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ » « 1 » ، يعنى : نيست بر نيكوكاران هيچ راه ملامتى و عتابى و خدا آمرزنده و مهربان است . و نيز حرجى و گناهى نيست بر آنها كه از درماندگى چون آمدند به سوى تو تا ايشان را سوار كنى » . حضرت فرمود : « پس تكليف را از ايشان برداشته ؛ زيرا كه ايشان حيوانى را نمىيافتند » ( كه بر آن سوار شوند و وسعت نداشتند كه آن را بخرند ، يا پياده به جهاد روند . و حضرت عليه السلام قدرى از ميان آيهء اول و قدرى از آخر آيهء دوم را ذكر نفرموده ، بلكه آنچه محل استشهاد بوده بر همان اقتصار نموده ) . باب در بيان آن‌كه هدايت از جانب خداى عزّوجلّ است 35 . باب در بيان آن‌كه هدايت از جانب خداى عزّوجلّ است « 2 » 430 / 1 . چند نفر از اصحاب ما روايت كرده‌اند از احمد بن محمد بن عيسى ، از محمد بن اسماعيل ، از اسماعيل سرّاج ، از ابن مُسكان ، از ثابت بن ابى سعيد كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه : « اى ثابت ، شما را با مردمان چه‌كار است ؟ دست از دلالت ايشان برداريد و كسى را به سوى امر خويش مخوانيد . پس به خدا سوگند كه اگر همهء اهل آسمان‌ها و اهل زمين‌ها اجتماع كنند بر آن‌كه هدايت كنند بنده‌اى را كه خدا ضلالت او را خواسته باشد ، نتوانند كه او را هدايت كنند . و اگر اهل آسمان‌ها و اهل زمين‌ها اجتماع كنند بر آن‌كه گمراه گردانند بنده‌اى را كه خدا

--> ( 1 ) . توبه ، 91 و 92 . ( 2 ) . هدايت در لغت ، به معنى ارشاد و دلالت است بر جاده راست كه كجى و اعوجاجى در آن نباشد و تواند كه اين كس را به مقصد برساند . ( مترجم )