پرهيز از فعل آن باشد ؛ چون شرب خمر و لواط و زنا و غير آن ، از محرمات و خواه پرهيز از ترك آن باشد ؛ چون نماز و روزه و خمس و زكات و حج و غير آن ، از واجبات ) . و فرموده است كه : « فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها » « 1 » ؛ « پس الهام داد خدا نفس را نابكارى و بى باكى آن و پرهيزگارى و نيكوكارى و فرمان‌بردارى آن را » . حضرت فرمود : « يعنى بيان فرمود از براى نفس ، آنچه را كه مىآورد و آنچه را كه وا مىگذارد » ( يعنى آنچه بايد كه بياورد و واگذارد ، او را اعلام فرموده ، و راه خير و شر و طريق طاعت و معصيت را به او شناسانيده و او را در ميان اين دو راه مخير ساخته تا اگر خواهد اختيار خير كند ، مستحق ثواب شود ، يا اختيار شر كند ، مستوجب عذاب و عقاب گردد ) . و فرموده كه : « إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً » « 2 » ، يعنى : « به درستى كه ما راه راست به آدمى نموديم ( به بيان و ارشاد و انواع الطاف تا راه حق را از راه باطل بداند و صواب را از خطا و خير را از شر تميز دهد ، به اعطاى سمع و بصر كه آلت ادراك آنها است . و اشاره است به هر دو قسم دليل از نقلى و عقلى ) ، در حالتى كه اين آدمى يا شكر كننده يا كافر است » . و حضرت فرمود كه : « آدمى را تعريف كرديم و خير و شر را به او شناسانيدم و آدمى ، يا فراگيرنده و يا واگذارنده است » . و حمزه مىگويد كه : آن حضرت را سؤال كردم از قول آن جناب « وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى » « 3 » ، يعنى : « و اما قبيلهء ثمود - كه قوم صالح‌اند - پس راه راست را به ايشان نموديم و ايشان را هدايت فرموديم ، پس ايشان نابينايى ضلالت كفر را بر هدايت و راه راست ايمان برگزيدند » . و حضرت فرمود كه : « يعنى ايشان را شناسا گردانيديم ، پس كورى را بر هدايت برگزيدند و حال آن‌كه مىشناختند و مىدانستند » . در روايتى ، به جاى عَرَّفناهم ( كه ترجمهء آن گذشت ) ، بَيَّنَّا لَهم ، كه ترجمهء آن اين است كه : « بيان و روشن كرديم از براى ايشان » ، واقع شده ( و به حسب اصل معنى ، تفاوتى ندارند ) . 422 / 4 . على بن ابراهيم ، از محمد بن عيسى ، از يونس بن عبدالرحمان ، از ابن بُكير ، از حمزة بن محمد ، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت : از آن حضرت سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ : « وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ » « 4 » ، يعنى : « و هدايت نموديم آدمى را به دو

--> ( 1 ) . شمس ، 8 . ( 2 ) . دهر ، 2 . ( 3 ) . فصّلت ، 17 . ( 4 ) . بلد ، 10 .