31 . باب در بيان استطاعت « 1 » 415 / 1 . على بن ابراهيم ، از حسن بن محمد ، از على بن محمد قاسانى ، از على بن اسباط روايت كرده است كه گفت : از ابوالحسن حضرت امام رضا عليه السلام سؤال كردم از استطاعت و توانايى بندگان . فرمود كه : « بندهء خدا ، استطاعت به هم مىرساند ، بعد از چهار خصلت : يكى آن‌كه گشاده راه باشد كه از آنچه او را منع كند ، خالى باشد . دوم آن‌كه تندرست باشد كه بيمار نباشد . سوم آن‌كه اعضا و جوارح او سالم باشد كه موقوف نباشد . چهارم آن‌كه او را سببى باشد كه بر او وارد شود و استطاعت موقوف بر آن باشد » . على مىگويد كه : عرض كردم : فداى تو گردم ، اين سبب را براى من تفسير و بيان فرما ، حضرت فرمود كه : « بندهء خدا ، گشاده راه و تندرست و سليم الاعضا مىباشد و مىخواهد كه زنا كند ، ليكن زنى را نمىيابد كه با او زنا كند ، بعد از آن ، آن را مىيابد . پس يا اين است كه خدا او را نگاه مىدارد و از زنا امتناع مىكند ؛ چنانچه يوسف عليه السلام از آن امتناع فرمود ، يا او را وا مىگذارد ، ميان او و اراده‌اش ، پس زنا مىكند و ناميده مىشود به زانى ( كه او را زناكار مىگويند ) ، و خدا را با اكراه و جبر اطاعت نكرده ؛ چه او نفس خود را با همهء اسباب نگاه داشته و آن جناب را به غلبهء بر او نافرمانى نكرده » ( چه غلبه در صورت اراده نداشتن ، گناه است به ارادهء حتمى ) . 416 / 2 . محمد بن يحيى و على بن ابراهيم هر دو روايت كرده‌اند ، از احمد بن محمد ، از على بن حَكم و عبداللَّه بن يزيد و هر دو ، از مردى از اهل بصره كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از استطاعت و توانايى . حضرت عليه السلام فرمود كه : « آيا مىتوانى كه به عمل آورى آنچه را كه خدا آن را هستى نداده » ( و در لوح محفوظ نوشته نشده و مقدّر نفرموده ، يا مراد آن است كه مىتوانى بكنى آنچه را كه اسباب وجودش تمام نشده باشد ؟ ) عرض كرد : نه . حضرت فرمود : « پس مىتوانى كه باز ايستى از آنچه خدا آن را هستى داده ؟ » ( و در لوح محفوظ ثبت فرموده و مقدّر نموده ، يا اسباب وجودش به حصول پيوسته ) عرض كرد : نه . حضرت عليه السلام فرمود كه : « پس تو در چه زمان توانايى دارى ؟ » عرض كرد : نمىدانم .

--> ( 1 ) . كه به معنى توانايى است و بيان بطلان آن در حق بندگان و اثبات آن در بارهء ايشان به اعتبار اختلاف معنى و مراد از آن . ( مترجم )