« خدا ، به چيزى امر فرموده و آن را نخواسته ، و چيزى را خواسته و به آن امر نفرموده ( يعنى : نهى فرموده ) . شيطان را امر فرمود كه به جهت آدم سجده به جا آورد ، و خواست كه سجده نكند ، و اگر مىخواست كه سجده كند ( يعنى به خواست حتمى و جبرى ) ، هر آينه شيطان سجده مىكرد . و آدم را نهى نمود از خوردن آن درخت معهود ، و خواست كه از آن بخورد ( يعنى : به خواست تخييرى ) ، و اگر مىخواست به خواست حتمى آدم آن را نمىخورد » . 390 / 4 . على بن ابراهيم روايت كرده است ، از مختار بن محمد همْدَانى و محمد بن حسن ، از عبداللَّه بن حسن علوى ، هر دو ، از فتح بن يزيد جُرجانى ، از امام رضا عليه السلام كه آن حضرت فرمود : « خدا را دو اراده و دو مشيت است : يكى ارادهء حتمى ( و حتم به معنى محتوم است ، يعنى : محكم ساخته و واجب گردانيده و به آن حكم فرموده ) ، و ديگرى ارادهء عزمى ( و مراد از آن ، اين است كه اراده فرموده كه مكلف افعال خويش را به اختيار خود به جا آورد ، نه به جبر ) . و به اين اراده ، گاهى نهى از چيزى مىفرمايد و حال آن‌كه مىخواهد كه به عمل آيد ، و به چيزى امر مىكند و نمىخواهد كه به عمل آيد . آيا نديدى و ندانستى كه آن جناب آدم و زن او را نهى فرمود كه از آن درخت معهود بخورند ، و آن را مىخواست ، و اگر نمىخواست كه بخورند ، مشيت و خواست ايشان بر خواست خداى تعالى غالب نمىشد . و ابراهيم را امر فرمود كه اسحاق را سر بُرد و نمىخواست كه او را سر بُرد و اگر مىخواست ، خواست ابراهيم بر خواست خداى تعالى غالب نمىگرديد » . ( آنچه در اين حديث مذكور است از امر به سر بريدن اسحاق ، خلاف مشهور است و شايد كه وجه آن ، تقيه باشد و احتمال غير از اين در آن مىرود . و حق آن است كه امر به سر بريدن اسماعيل بود ) . 391 / 5 . على بن ابراهيم ، از پدرش ، از على بن مَعبد ، از دُرست بن ابى منصور ، از فُضيل بن يسار روايت كرده است كه گفت : شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مىفرمود : « گاه است كه خدا خواسته و اراده فرموده ، و ليكن دوست نداشته و نپسنديده . و بيان اين آن است كه : خواسته كه چيزى نباشد مگر به علم او ( به اين‌كه آنچه نمىداند نباشد ، و آنچه نمىداند آن است كه نباشد ، چون شريك و فرزند و زن از براى آن جناب ) ، و مثل اين را اراده فرموده و دوست نداشته كه گفته شود كه خدا يكى از سه خدا است ( چنانچه طائفه نسطوريه از نصارى مىگويند و عيسى و مريم مادرش را نيز خدا مىدانند ) . و كفر را از براى بندگان خويش