باشند ، يكى نمىباشد ، بلكه آن اجزايى است پاره پاره ، كه به هم وصل شده‌اند و با هم برابر نيستند ؛ خون او ، غير گوشت و گوشت او ، غير خون او و پى او ، غير رگ‌هاى او و موى او ، غير پوست او و سياهى او ، غير سفيدى اوست . و همچنين باقى ماندهء اعضا و رنگ‌هاى او و ساير خلائق . پس آدمى در اسم يكى است ، و ليكن در معنى يكى نيست . و خداى - جلّ جلاله - يكى و يگانه‌اى است كه غير او يكى و يگانه نيست . و در آن جناب اختلاف و خِلل و اعوجاج و عدم تناسبى نيست ، و زياد نمىشود و كم نمىگردد . و اما آدمى كه مخلوق و مصنوع اوست ، مركب است از اجزاى مختلفه و جوهرهاى پراكنده كه سر به هم آورده و به واسطهء اجتماع با هم ، يك چيز شده » . عرض كردم كه : فداى تو گردم ، اندوه مرا بردى ، خدا اندوه تو را زائل گرداند ! پس تفسير لطيف و خبير را براى من بيان فرما ، چنانچه تفسير يكى را بيان فرمودى ؛ به درستى كه من اجمالًا مىدانم كه لطف خدا ، بر خلاف لطف خلق اوست ، به جهت فرق ظاهرى كه در ميانهء او و ايشان است ، مگر آن‌كه دوست مىدارم كه تو آن را براى من شرح و بيان فرمايى . حضرت فرمود كه : « اى فتح ، ما خدا را لطيف ناميديم به جهت خلق امور لطيفه و علمى كه به چيز لطيف دارد . « 1 » اى فتح ، خداى تعالى توفيق دهد تو را و تو را ثابت بدارد . آيا نظر نمىكنى به سوى نشانهء صنعت آن جناب در گياه لطيف و غير لطيف و غير آن ، از خلق لطيف و از حيوان‌هاى ريزه و از بَعوض و جِرِجس ( كه دو نوع از پشه‌هاى ريزه‌اند ) و آنچه از اينها خُردتر است كه از غايت ريزكى ، نزديك است كه چشم‌ها آن را درنيابد ، بلكه نزديك است كه به جهت خُردى كه دارد ، نر آن از ماده و آنچه تازه متولد شده از آنچه پيش بوده ، معلوم نگردد ، و ما چون كوچكى و ريزكى آن را ديديم ، با آن لطافتى كه دارد و ديديم كه را به سوى مجامعت برده و كيفيت آن را دانسته ، و ديديم كه از مرگ و آنچه موجب تلف و اذيت اوست ، مىگريزد و آنچه را كه صلاح او در آن است جمع مىكند ، و ديديم آنچه را كه در قعر درياها و آنچه در پوست درختان و بيابان‌ها و صحراهاى خشك و بى آب و علف آفريده ، و ديديم كه سخن يكديگر را مىفهمند ، يا به رموز و اشارات آنچه در نظر دارند حالى يكديگر مىنمايند ، و آنچه فرزندان آنها به واسطهء آن از ايشان مىفهمند و آنها مطالب خويش را چگونه به ايشان

--> ( 1 ) . و لطيف به معنى نازك و ريزه و كوچك است . ( مترجم )