كم‌اند ايشان » ( يعنى : شريكانى كه بر شريكان ستم نكنند ) . و فرموده كه : « وَ قالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ » « 1 » ، يعنى : « گفت مردى كه ايمان آورده بود به موسى از خويشان فرعون - كه ايمان خويش را مىپوشيد - : آيا مىكشيد مردى را براى آن‌كه مىگويد : پروردگار من خدا است ؟ » . و فرموده كه : « وَ مَنْ آمَنَ وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ » « 2 » ، يعنى : [ و نيز بر دار اى نوح ، در كشتى ] « هر كه را ايمان آورده ( از غير اهل خويش ) ، و ايمان نياورده بود با او ، مگر اندكى از مردمان » . و فرموده كه : « وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » « 3 » ، يعنى : « و ليكن بيشتر [ ايشان ] نمىدانند » . و فرموده كه : « وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ » « 4 » ، يعنى : « بيشتر ايشان عقل ندارند » . و فرموده كه : وَ أَكْثَرُ هُمْ لا يَشْعُرُونَ » ، يعنى : « بيشتر ايشان شعور ندارند » . اى هشام ، بعد از آن صاحبان عقل‌ها را به نيكوتر ذكرى ذكر فرموده و ايشان را به خوشترا دانشى آرايش داده و وصف نموده ، پس فرموده كه : « يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ » ، يعنى : « مىدهد خداى تعالى حكمت را به هر كه مىخواهد « 5 » و هر كه داده شود ، حكمت را ، پس به حقيقت كه داده شده است نيكى بسيار ، و پند پذير نمىشوند ، مگر صاحبان عقل‌هاى خالص » ( از پيروى هوا و هوس ) . و فرموده كه : « وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ » « 6 » ، يعنى : « و نمىداند تأويل متشابه از قرآن را كسى ، مگر خدا و آنان كه ثابت قدم‌اند در دانش و متمكن‌اند در بينش ( يا معنى آن است كه راسخان در علم مىگويند كه : گرويديم به متشابه ) همه محكمات و متشابهات از نزد پروردگار ما است ، و پندپذير نمىشوند مگر صاحبان عقل‌هاى صافيه » ( از قذرات « 7 » كجى و اختلال ) . و فرمود كه : « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ » « 8 » ، يعنى : « به درستى كه در آفريدن آسمان‌ها و زمين‌ها و در آمد و شد شب و روز ، هر آينه نشانه

--> ( 1 ) . غافر ، 27 . ( 2 ) . هود ، 40 . ( 3 ) . انعام ، 37 . ( 4 ) . مائده ، 103 . ( 5 ) . و حكمت در لغت به معناى دانش و دانستن حقيقت هر چيزى است . از ابن سينا منقول است كه در بعضى ازرسائل خويش ، گفته كه حكمت ، درست كردارى و راست گفتارى است ( مترجم ) . ( 6 ) . آل عمران ، 7 . ( 7 ) . پليدى . ( 8 ) . آل عمران ، 190 .