نيستند ايشان مگر چون چهارپايان ، بلكه ايشان گمراه‌ترند از روى راه » . و فرموده است كه : « لا يُقاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ » « 1 » ، يعنى : « جنگ نمىكنند با شما در حالتى كه مجتمع و متفق باشند ، مگر در ده‌هاى حصاردار يا استوار شده ( و بمانند خندق و برج و حصار ) يا از پس ديوارها . كارزار ايشان در ميان خودشان سخت است . مىپندارى ايشان را مجتمع و متفق و دل‌هاى ايشان پراكنده و پريشان است . اين‌كه مذكور شد به سبب آن است كه ايشان گروهىاند كه عقل ندارند » . و فرموده است كه : « وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ » « 2 » ، يعنى : « و فراموش مىكنيد خودتان را و شما مىخوانيد كتاب خدا را ( كه تورات است ) آيا پس عقل نداريد ؟ » . اى هشام ، بعد از آن ، خدا بسيارى را مذمت نموده و فرموده كه : « وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ » « 3 » ، يعنى : « و اگر فرمان‌بردارى كنى بيشتر آنان را كه در زمينند ، گمراه مىگردانند تو را از راه خدا » . و فرموده كه : « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ » « 4 » ، يعنى : « و هر آينه اگر بپرسى ايشان را ( يعنى كافران ) كه چه كسى آفريده آسمان‌ها و زمين را ؟ هر آينه مىگويند : خدا . بگو : سپاس و ستايش از براى خدا است ، بلكه بيشتر ايشان عقل ندارند » . و فرموده كه : « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِها لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ » « 5 » ، يعنى : « و هر آينه اگر بپرسى ايشان را كه ، كه فرو فرستاده از آسمان آب باران را ، پس زنده ساخته به آن زمين را از پس مردن آن ؟ هر آينه مىگويند : خدا . بگو كه سپاس و ستايش از براى خدا است » . اى هشام ، بعد از آن ، [ عدهء ] كمى را مدح نموده و فرموده كه : « وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ » « 6 » ، يعنى : « و اندكى از بندگان من بسيار شاكرند » . و فرموده كه : « وَ قَلِيلٌ ما هُمْ « 7 » » ، يعنى : « و بسيار

--> ( 1 ) . حشر ، 14 . ( 2 ) . بقره ، 44 . ( 3 ) . انعام ، 116 . ( 4 ) . لقمان ، 25 . ( 5 ) . عنكبوت ، 63 . ( 6 ) . سبأ ، 13 . ( 7 ) . ص ، 24 .