آيا در تاريخ بشر كسى ديده كه حكومتى با ياغيان و طاغيان چنين رفتار كند ؟ ! جنگ صفين صفين در كنار رود فرات قرار داشت . لشكر حضرت كه به سرزمين صفين رسيد به وى عرض شد كه آب را به روى سپاه معاويه ببندد . حضرت نپذيرفت و راه را باز گذارد . معاويه فرصت را مغتنم شمرده سپاهيانش محل برداشتن آب را تصرّف كردند و آب را بر روى لشكر على عليه السلام بستند . حضرت با فرمانى به لشكر ، راه آب را باز كرد . ياران خواستند مقابله به مثل كنند ، آب را بر سپاه معاويه ببندند ، باز هم على عليه السلام اجازه نداد و آب تا پايان جنگ بر دشمن بسته نشد . جنگ صفين هجده ماه طول كشيد . حملهء عمومى مدت‌ها از سوى لشكر على عليه السلام آغاز نشد به اميد اينكه شاميان پشيمان شده ، به راه آيند و خون هرچه كمتر ريخته شود ! جنگ نهروان بهترين تعبيرى كه مىتوانيم دربارهء خوارج كنيم اين است كه آنان مردمانى مبتلا به بيمارى دشمنى با على عليه السلام بودند و تا على عليه السلام را نكشتند دست برنداشتند . تعبير بيمارى از آن نظر است كه دشمنى با هر كس علتى و سببى مىخواهد ، گاه مسايل شخصى است ، گاه طمع بر مقام و جاه است ، گاه گزند يا خشونتى است كه از طرف ديده شده ، گاه ظلمى و ستمى است ، گاه كينهء خانوادگى يا مذهبى است . براى دشمنى اين مردم با على عليه السلام ، هيچ