نمىيابد . در دستگاه تجرّد تام عقلى نه وهم و خيال به عنوان دزد و راهزن راه مىيابد و نه ابليس به عنوان دزد و راهزن بيرونى به آن وادى مقدس دسترسى دارد . ابليس در نقطهء راهزنى بر سر صراط مستقيم قرار مىگيرد ، « . . . لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ » « 1 » . . . . يقيناً بر سر راه راست تو [ كه رهروانش را به سعادت ابدى مىرساند ] در كمين آنان خواهم نشست . ولى همين ابليس كه با همهء قدرت تهديد به گمراه كردن همهء انسان‌ها مىكند ، نمىتواند به حريم كسى كه خود عين صراط مستقيم شده ، راه يابد چون خودِ صراط كه ترسيم قدرت بىنهايتى چون خداست از آسيب وسوسه و دسيسهء او مصون است . براى اهل دل و سالكان كوى دوست و رهروان عارف ، ثابت است كه صراط ، عين سالك و سالك ، عين صراط است ، راه و رهرو يكى است ؛ شيطان در ابتدا و آغاز صراط كمين كرده نه در وسط و يا مراحل عالى آن ، از اين جهت كسانى كه با رياضات شرعى و انجام تكاليف الهى بخش عمدهء راه مستقيم را طى كرده و به مقام اخلاص رسيده‌اند ، از آسيب و وسوسهء او مصون هستند ، « . . . وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ » « 2 » . . . . من هم يقيناً [ همهء كارهاى زشت را ] در زمين براى آنان مىآرايم [ تا ارتكاب زشتىها براى آنان آسان شود ] و مسلماً همه را گمراه مىكنم . * مگر [ آن ] بندگانت را كه خالص شدگانِ [ از هر نوع آلودگى ظاهرى و باطنى ] اند .

--> ( 1 ) - اعراف ( 7 ) : 16 . ( 2 ) - حجر ( 15 ) : 39 - 40 .