و ارتكاب علنى تمام پليدىها سوق مىدهد و بايد دانست كه جدال غير احسن و مراء و نزاع توأم با دوازده آفت است . 1 - عدم پذيرش حق اين حالت ناپسند تا آنجا در روح مناظره كننده پيش مىرود كه نامرغوب‌ترين حادثه و نامطلوب‌ترين رويداد زندگى از ديدگاه او ، اين خواهد شد كه مبادا حق بر زبان طرف مناظرهء او پديدار گردد . هر چند حق بدين صورت چهره مىنماياند ، وى با توسل به تلبيس و بيان حق به جانب و نيرنگ مىكوشد تا به منظور انكار حق برحسب مقدورات و تواناييش مناظرهء وى ادامه يابد . از اين پس ممارات و ستيزه جويى به صورت عادت و طبيعت در او در مىآيد ، بگونه‌اى كه هر سخنى به گوشش مىرسد ، براى اظهار فضل و خرده‌گيرى از خصم حالت اعتراض و اشكال تراشى هر لحظه در دلش برانگيخته مىشود ، اگرچه طرف او برحق باشد ، چون مىخواهد خودى بنماياند لذا به هيچ وجه درصدد اظهار حق برنمىآيد . خداوند متعال بين كسى كه به خدا دروغ و افترا مىبندد و ميان كسى كه حق را تكذيب مىكند جدايى نمىبيند ، بلكه آن دو را از نظر جرم و گناه روحى و اخلاقى يكى مىداند . [ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ ] « 1 » .

--> ( 1 ) - عنكبوت ( 29 ) : 68 .