و در اجزاى انسان و اعضاى او از استخوان‌ها و عضلات و عصبات و عروق و آنچه در حقيقت از عدد بيرون است ، تفكر كند و به تمام اين حقايقى كه از طريق فكر به دست مىآورد ، بر كمال صانع و عظمت و علم و قدرت و عدم ثبات غير حضرت او استدلال كند و در حقيقت ، خود را به ميوهء شيرين انديشه كه دست يافتن به معرفت و عشق و مقام قرب حضرت اوست برساند ، لذت حيات واقعى را دريابد « 1 » . تفكر در سماوات اين جزوه كه تنها براى مسائل تربيتى تنظيم شده و سعى دارد از مسائل پيچيدهء علمى بپرهيزد ، گنجايش بازگو كردن يك ميليونيم از يك ذره از يك ورق با عظمت خلقت و آفرينش را ندارد . ولى از آنجايى كه علاقمند است ، آيات و روايات باب تفكر را تا اندازه‌اى شرح دهد ، ناچار است به گوشه‌اى محدود از حقايق موجود اشاره نمايد . سماوات ، يعنى مجموعهء آثارى كه نسبت به ما بالاى سر ما قرار دارد و اين مجموعه ، بنا به فرمودهء صاحب خلقت ، هفت مرحله است كه از آن تعبير به آسمان‌هاى هفتگانه مىشود ، هر كدامش توده‌هايى از ميليون‌ها سحابى و منظومه و كهكشان است و بنابر روايات و كتب پرقيمت علمى ، آسمان اول نسبت به دوم چون ذره‌اى در برابر شيئى عظيم و دوم نسبت به سوم و به همين نسبت ، تا ششم نسبت به هفتم . عظمت و وسعت مسئله در حدى است كه اگر نوشتارهاى تمام كتب علمى را

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 68 / 319 ، باب 80 ، ذيل حديث 1 .