تصفيهء تمام عيار گردد ، چنانچه اداى صدقات و حقوق ماليه قطع ميل مىكند از حطام دنيويه و صوم قطع مىكند انسان را از مشتهيات نفسانيه و صلاة نهى مىكند از هر فحشا و منكرى و همچنين ساير عبادات . چون حج مجمع العناوين بود خصوصيت ديگرى در بين عبادات پيدا كرد ، چه اين كه مشتمل است بر جمله‌اى از مشقت‌هاى اعمال كه هر يك بنفسه صلاحيت تصفيهء نفس را دارد مانند انفاق مال كثير ، قطع از اولاد و عيال و وطن و جدايى از نفوس شريره و طى منازل بعيده و ابتلا به گرماى سخت و عطش شديد و انجام اعمال نامأنوس و خلاف طبع مانند رمى جمره و طواف و سعى و احرام و غير آن . و داراى فضائل عالى ديگر است مانند تذكر به احوال آخرت به هنگام تماشاى اصناف خلق و اجتماع كثير فى صقع واحد على نهج واحد لاسيما در احرام و وقوفين و رسيدن به محل وحى و نزول ملائكه بر انبيا از آدم تا خاتم صلوات اللّه عليهم اجمعين و تشرف به محل قدم‌هاى آن بزرگواران مضافاً بر تشرف بر حرم خدا و خانهء او ، علاوه به حصول رقت كه مورث صفاى قلب است به ديدن اين امكنهء شريفه با امكنهء شريف ديگر كه رساله گنجايش آن را ندارد . نتيجه اين كه حج داراى جمله‌اى از مشقت‌ها و فضائل كثيره از اعمال است و رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : رهبانيت را در اين مكتب به جهاد و حج تبديل كردم « 1 » . انسان با توجه به اين واقعيت‌ها بايد بداند كه به كرامت اين سفر روحانى نمىرسد ، مگر با رعايت آداب و رسوم حقيقى آن و آن چند امر است :

--> ( 1 ) - الأمالى ، صدوق : 66 ، المجلس السادس عشر ، حديث 1 ؛ بحار الأنوار : 67 / 114 ، باب 51 ، حديث 1 .