سجده و مقام توحيد ذات در « پرواز ملكوت » قسمت دوم آمده : در نزد اهل معرفت سجده ، اشاره است به مقام توحيد ذات و حكم به استهلاك همه افعال و اسما و صفات در ذات و مشاهده فناى همهء موجودات به جز ذات باقى احديت كه بقاى ابدى و سرمدى دارد . و توضيح اين مطلب به اختصار آن است كه : براى عابد متأله در نماز كه معراج حقيقى و نردبان وصول است ، مراتب كمال يكى پس از ديگرى دست مىدهد ، پس در حال قيام كه تجلى افعالى حضرت معبود حاصل شود ، نمازگزار مشاهده نمايد كه مبدء و منتهاى وجود از خدا و به سوى اوست و تمام قوت و اراده مختص ذات حضرت قيوم است و هيچ جريانى و رويدادى در ملك او بدون مشيت او امكان وقوع ندارد و فعال ما يشاء در ملك هستى فقط اوست و لا غير . لا مُؤَثِّرَ فى الْوُجُودِ إلّااللّهُ « 1 » . هيچ تأثير گذارى در وجود غير از خدا نيست . و در اين مقام است كه توحيد افعالى براى سالك متأله دست دهد ، سپس كه مجالت ركوع رسيد ، از اين مرتبه بالاتر رفته مشاهده مىكند كه همهء اشيا تجلى اسما و صفات حضرت حق متعالند و متجلى در اشيا اوست كه به كمال و بهاى خود در همهء اشيا جلوه‌گرى كند . [ وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى ] « 2 » .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 5 / 150 ، باب 5 . ( 2 ) - اعراف ( 7 ) : 180 .