شيخ حسين انصاريان
124
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى)
و ايمانى كه بيشتر محصول وراثت و تقليد است نه اثر برهان و درك درست . اين عوامل نفسانى در برابر چنين ايمان و عقيدهاى سنگرهاى محكم وصف مجهزى دارند و تا آنجا ميدان را به حكم و حكومت ايمان مىدهند و دستورهاى آن را مىپذيرند كه سنگرهاى هواها و شهوات به جاى خود باشد . در آيات قبل از اين آيه ، تذكر نعمت ، وفاى به عهد خداوند ، تنها ترس از او ، حق را چنان كه هست آشكار كردن ، اقامهء نماز ، ايتاى زكات ، ركوع با راكعين ، عمل به آنچه خود مىداند و به ديگران مىگويد ، از خود غافل نشدن ، همه نمونههاى حكومت كامل ايمان بر نفوس است . آمال و هواهاى نفسانى متضاد همى خواهد تا مراكز نفسانى اين امور را بيشتر به دست گيرد ، تا هواها نعمتها را از ياد ببرد و آرزوها عهدها را سست و بىپايه گرداند و سنگر اراده را شكست دهد و دل را پر از ترس و هراس براى دنيا كند . شرط و علت پيروزى در ميدانهاى جنگ بيرونى پيروزى در اين جنگ داخلى نفسانى است ، سلاح و سپاه وسيلهء محدودى است كه ضامن فتح نهايى نيست . براى اينكه ايمان فطرى ، يا ميراثى و تقليدى بر اين عوامل نفسانى حاكم و نافذ گردد ، بايد به صبر و صلاة امداد گردد . پس اين صبر نه به معناى تسليم شدن و ناله سر ندادن است ، چنان كه عامهء مردم مىپندارند ، نه چشمپوشى و ناديده گرفتن پيشآمدها است ، صبر قدرت ارادهء ايمانى و تسلط است بر هيجانها و انفعالهاى نفسانى كه منشأ آن آمال و آرزوها و تأثرات بيرون از نفس مىباشد . هر چه هدف و چشمانداز ذهن بالاتر باشد قدرت و مقاومت در برابر عوامل نفسانى بيشتر مىگردد ، چنان كه هر اندازه مقصد رهروان دور تر باشد دشوارىهاى راه آسانتر مىگردد .