جز با قدم اختيار نمىتوان آن را پيمود ، سعادت با زور حاصل نمىشود ، فضيلت و عمل صالح بدون اختيار ، فضيلت و عمل صالح نيست و شايد معنى آيهء شريفهء : [ لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ ] « 1 » همين باشد . شيخ كلينى از حضرت صادق عليه السلام نقل مىكند كه حضرت فرمود : در تورات نوشته شده است كه : يَابْنَ آدَمُ تَفَرَّغْ لِعِبادَتى أَمْلَأُ قَلْبَكَ غِناً « 2 » . اى پسر آدم ! خودت را براى عبادت من فارغ كن ، تا من قلب تو را از غنى پر كنم . بدان كه فراغت براى عبادت حاصل مىشود به فراغت وقت و فراغت قلب و اين امر از مهمات است در باب عبادات كه حضور قلب بدون آن تحقق پيدا نكند و عبادت بىحضور قلب مقبول درگاه نيفتد ، چنانچه در روايات اهل بيت عليهم السلام وارد شده است . و يگانه علاج براى تحصيل حضور قلب دو امر است : يكى فراغت وقت و قلب و ديگر فهماندن اهميت عبادت به قلب . مقصود از فراغت وقت آن است كه انسان در هر شبانه روز براى عبادات خود وقتى را معين كند كه در آن وقت خود را موظف بداند فقط به عبادت و اشتغال ديگرى در آن وقت نداشته باشد . انسان اگر بفهمد كه عبادت يكى از امور مهم و پر اهميت است . البته اوقات آن را حفظ مىكند و براى آن وقتى معين مىكند ، همانطور كه براى كسب مال و منال

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) : 256 . ( 2 ) - الكافى : 2 / 83 ، باب العبادة ، حديث 1 ؛ بحار الأنوار : 67 / 252 ، باب 55 ، حديث 8 .