و كامل بسيار كم اتفاق مىافتد ، چنانچه در قرآن مجيد فرموده است : وَ قَليلٌ مِنْ عِبادِىَ الشَّكُورُ » « 1 » و از بندگانم اندكى سپاس گزارند . از آنجائى كه شكر جوارحى ، خود از نعمت‌هاى معنوى حق است ، و جز با توفيق حضرت او صورت نمىگيرد ، پس بر اين نعمت هم شكرى واجب است ، و بر اين شكر هم شكر ديگرى واجب تا بى نهايت ! بر اساس محاسبهء بالا بايد گفت : تمام موجودات صاحب شعور از شكر حضرتش عاجزند ، آن هم از شكر يك نعمت از مجموع نعمت‌هاى او كه قابل احصا نيست ! بنابراين آخرين مرتبهء شكر ، اعتراف به ناتوانى از شكر است . حضرت سيّد الشهداء - روحى فداه - در دعاى عرفه به پيشگاه حضرت محبوب عرضه مىدارد : طول مدت عصرها و بلكه قرن‌ها اگر عمر كنم ، شكر يكى از آن نعمت‌ها كه به من عنايت فرمودى نتوانم انجام داد ، مگر باز به نعمت ديگرت كه آن نيز به من شكرى سر از نو و ستايشى تازه واجب گرداند . آرى ، و اگر من و تمام حساب دانان عالم آفرينش بخواهيم نهايت نعمت‌هايت از گذشته و حال و آينده را احصا و شماره كنيم هرگز بر حساب و شماره‌اش و درك نهايتش قادر نخواهيم بود ، راستى بعيد است ، كجا مىتوانيم در صورتى كه در كتاب ناطق خود ، قرآن مجيد بيان فرمودى : كه اگر بخواهيد نعمت‌هاى خدا را بشماريد هرگز نتوانيد . « 2 » الهى به كدام يك از نعمت‌هايت تو را شكر گوئيم ، و با چه زبان و با كدام فهم و

--> ( 1 ) - سبأ ( 34 ) : 13 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 95 / 218 ، باب 2 ؛ إقبال الأعمال : 341 ؛ البلد الأمين : 252 .