4 - آتش جهنّم گوشت و استخوان‌ها را پوسانده و از هم مىدرد سپس براى چشيدن عذاب تازه‌تر به حالت اوّليه بازمىگردد و فرصت اظهار تشنگى ، براى نوشيدن جرعه‌اى آب را از او مىگيرد . 5 - آتش دوزخ داراى شعور و تصميم است و در برابر دوزخيان كه التماس و خشوع دارند تا دربارهء گناهان تخفيف و سبكى نشان دهد . قدرت نافرمانى حق را ندارد بلكه با تمام ظرفيّت خود عمل مىكند . گوناگونى عذاب‌هاى جهنّم از اين روست كه كيفر و پاداش‌هاى قيامت قراردادى و مجازى نيست ، بلكه هر چه به وجود مىآيد بازتاب اعمال انسان است كه از آن سو فرستاده است . آتش خدايى كه بر دل‌ها شعله‌ور مىشود همان ضربه‌هاى روحى و جسمى است كه بر خود و مردم وارد كرده است و هر چه خود كرده را ديگر تدبير نيست و هر چه هست رفتار شخصى انسان است كه به صورت نور يا نار جلوه‌گر شده است . رسول اللّه صلى الله عليه و آله مىفرمايد : نارُكُمْ هذِهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعينَ جُزءاً مِنْ نارِ جَهَنَّمَ لِكُلِّ جُزءٍ مِنها حَرُّها . « 1 » اين آتش دنيا يكى از هفتاد جزء آتش دوزخ است كه هر يك از آن اجزا ، گرماى خود را دارد . و نيز مىفرمايد : إِنَّ الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِيُعَظَّمُ لِلنَّارِ حَتَّى يَكُونَ الضِّرْسُ مِنْ أَضْراسِهِ كَاحُدٍ . « 2 » اهل دوزخ بر اثر آتش درشت مىشوند كه هر يك از دندانهايش به اندازهء كوه احد مىشود .

--> ( 1 ) - كنز العمال : 14 / 521 ، حديث 33477 ؛ الدرّ المنثور : 1 / 36 . ( 2 ) - كنز العمال : 14 / 529 ، حديث 39516 ؛ مسند احمد بن حنبل : 4 / 367 .