وَ الْإِحْسنِ » « 1 » مىفرمايد : الْعَدْلُ الْإِنْصافُ وَ الْاحْسانُ التَّفَضُّلُ . « 2 » عدل انصاف ، و احسان بخشش افزونتر است . اگر پروردگار با عدل خويش رفتار كند به حق انصاف را خواسته است ولى با وجود آثار ظلم و تباهى در زندگى بشر ؛ عفو او بالاترين احسان است . رسول اكرم صلى الله عليه و آله در پايان عمر شريفشان خطبه‌اى مهم براى مسلمانان ايراد فرمودند : ايُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَ اللَّهِ وَ بَيْنَ احَدٍ نَسَبٌ وَ لا امْرٌ يُؤْتِيهِ بِهِ خَيْراً اوْ يَصْرِفُ عَنْهُ شَرَّاً الَّا الْعَمَلُ ، الا لايَدَّعِيَنَّ مُدَّعٍ وَ لايَتَمَنِّيَنَّ مُتَمَنِّ وَ الَّذى بَعَثَنى بِالْحَقِّ لايُنجى الَّا عَمَلٌ مَعَ رَحْمَةٍ ، وَ لَوْ عَصَيْتُ لَهَوَيْتُ . « 3 » اى مردم ! بين خدا و كسى رابطهء خويشاوندى نيست و هيچ رابطهء ديگرى هم كه موجب جلب منفعت يا دفع ضرر شود به غير از عمل نيست . بنگريد : كسى ادعاى گزاف نكند و كسى آرزوى خام در دل نپرورد . قسم به خدايى كه مرا به راستى برانگيخت چيزى جز عمل همراه با رحمت خدا سبب رستگارى نمىگردد ، اگر من هم گناه مىكردم سقوط كرده بودم . با اين فرمايش ، نتيجه مىگيريم كه : در نزد خداوند منّان سبب و نسب و مقام و مدرك و هزاران رابطه و رفاقت و زيركى كارساز نيست ، تنها عنايات و الطاف الهى دستگيره و پناهگاه بندگان است .

--> ( 1 ) - نحل ( 16 ) : 90 . ( 2 ) - نهج البلاغه : حكمت 231 . ( 3 ) - شرح نهج البلاغه : ابن ابى الحديد : 10 / 183 ، ذكر خبر موت الرسول صلى الله عليه و آله .